Εδώ ακούτε ποντιακή μουσική


Joomla Slide Menu by DART Creations
Facebook Share
Share on facebook

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΖΩΗ

α) Η κοινότητα, ταφικά έθιμα , κοινωνικές τάξεις

Αι ελληνικαί κοινότητες εν Καυκάσω δεν παρουσιάζουν σοβαράν τινα οργάνωσιν διά την ασφάλειαν ή και την άμυναν του συνοικισμού των κατά ληστών ή ατάκτων , παρά μόνον κατά τας περιόδους εμφανίσεως ληστοσυμμοριών ή τας οπωσδήποτε ανωμάλους , περιεπόλουν τα Γαραγόλ(ια) , νυχτοφύλακες, τα οποία είχαν αποστολήν να προλάβουν ή και ν’ αποτρέψουν κακόν τι .

Οι χωρέτ εκαλούντο διά του κλητήρος (κιζίρτς) εις σχότ (σύναξιν) σην πλατείαν τη χωρί ή σ’ οσπίτ τη Γιούζμπαση ή μουχτάρ (πρόεδρος) διά να συνεδριάζουν και να λάβουν τυχόν αποφάσεις. Εκεί εμίσθωνον τοι τσοπάντς , τον γουρουχτσήν (αγροφύλακα ή δασοφύλακα) τας επιτροπάς διά την εκκλησίαν και το σχολείον. Εκεί ενήργουν ψηφοφορίαν διά την εκλογήν του προέδρου (μουχτάρ) ή και άλλων προυχόντων. Τους εξέλεγον διά βοής ή δι’ ανατάσεως της χειρός , το δε αποτέλεσμα ανηγγέλετο αμέσως εις τους εκλογείς. Την επομένην ανελάμβανον τα καθήκοντά των οι νέοι εκλεκτοί , άνευ φυσικά διατυπώσεων τινών και με αρμοδιότητας ουχί σοβαράς και περιορισμένας.

Ο Γούζμπασης (μουχτάρτς) φερ’ ειπείν , ενδιεφέρετο και εμερίμνα διά τινα κοινωφελή έργα του χωριού του , διά των συμβιβασμόν αντιδίκων , διά την ανάθεσην αγγαρειών (τεκιάρια) υπέρ διερχόμενων στρατιωτικών τμημάτων , διά την κατανομήν και είσπραξιν των μαχτάδων (φόρων) και δι’ άλλα τινά.

Οι τσοπάν εμισθώνοντο διά το από του Αγίου Γεωργίου μέχρι του Αγίου Δημητρίου χρονικόν διάστημα με αμοιβήν εις είδος……Οι εύποροι προσελάμβανον χοτάχα διά την βόσκησην των αροτριώντων των , παραγυιούς δε διά την εκτέλεσιν οιωνδήποτε εργασιών των. Αι διανομαί των γαιών ελάμβανον χώραν ανά 7 ή 8 έτη , ενηργούντο δε υπό τινός εγγραμμάτου κάπως , ομοχωρίου , διά πρωτογόνου τινός κληρώσεως (τζακ)

Οι τάφοι των ήσαν οικογενειακοί μη συνηθιζομένης της ανακομιδής των οστών ή των σνθέτων ούτως ειπείν τάφων .

 

* (σημείωση δική μας) Εδώ πρέπει να σημειώσουμε μία ιδιαιτερότητα των Τσορμικλήδων , οι οποίοι μολονότι προσανατολίζουν τον τάφο προς την ανατολή , όπως και οι υπόλοιποι πόντιοι , εντούτοις τοποθετούσαν το σταυρό στα πόδια του πεθαμένου και όχι στο κεφάλι , όπως όλοι οι άλλοι  . Μάλιστα οι γεροντότεροι με φανατισμό υποστήριζαν την ιδιαιτερότητα αυτή γιατί όπως έλεγαν είναι θεολογικά ορθή, αφού ο πεθαμένος πρέπει να αντικρίζει το σταυρό , όπως τον αντικρίζει όταν μπαίνει ζωντανός στο ναό και βλέπει την ωραία πύλη. Όπως έλεγαν τη θέση αυτή την επιβεβαίωσε και ο τότε  μητροπολίτης της Τιφλίδας  μετά από σχετική ερώτησή τους. «Ση Δευτέραν Παρουσίαν θα σκούνταν οι αποθαμέν, θα ταλεύνε τον σταυρόν και πάγνε».

Περαιτέρω ως τις αρχές του αιώνα οι πρόγονοί μας  δεν κατασκεύαζαν μνημεία στους τάφους. Το μόνο που υπήρχε ήταν ένας ξύλινος σταυρός  και το πέτρινο κοιμητέρ για ν’ ανάβουν τα κεριά . Εξαιτίας της συνήθειας αυτής σήμερα στα κοιμητήρια του Τσορμίκ δεν έχει απομείνει τίποτε παρά μόνο μικρές κοιλότητες του εδάφους , οι οποίες φανερώνουν ότι κάποτε εκεί ήταν τάφοι. Ο μοναδικός Τσορμικλής στον οποίο έκαναν πέτρινο μνημείο με χαραγμένο το όνομά του , ήταν ο Χριστόφορος Κεφαλίδης (τη Καφάλ ο Φόλον) , και αυτό λόγω του τραγικού θανάτου του μαζί με τη σύζυγό του Χριστιανή στις 24/12/1904. Αυτή είναι όμως μια άλλη ιστορία………………… 

Κοινωνικάς τάξεις ηδύνατο να διακρίνη τις δύο , τοι ζιαγκίντς (πλούσιους) και τ’ εφτωχούς. Νοικοκυραίοι και τσορπατζήδες οι πρώτοι , ευπαρουσίαστοι, καλοζωισμένοι, επιβλητικοί (ελάσκουσαν άμον κουπέτσοι!)…….Ενέπνεαν σεβασμόν έλυναν και έδεναν. Συνεβίουν αρμονικώς μετά των αποροτέρων τάξεων , ουδεμίαν κοινωνικήν σχέσιν αποφεύγοντες μετ’ αυτών…..

β) κοινωνικές σχέσεις

Ονομαστικαί εορταί και σχετικαί προς αυτάς φιλόφρονοι επισκέψεις δεν εσυνηθίζοντο , κατά τας ημέρας όμως τη Λαμπρής και τη Χριστού, αι εορταστικαί επισκέψεις προς πάσαν κατεύθυνσιν εγενικεύοντο , τραπέζ(ια) δε γουρεμένα και αρματωμένα ανέμενον με καλωσύνην τους ευθύμους και ευφρόσυνους εορταστάς.

Ιδιαιτέρως η Λαμπρή εθεωρείτο η κατ’ εξοχήν εορτή της αγάπης , οι Χριστιανοί δε εφίλναν ο εις τον άλλον. Το κόκκινος τ’ ωβόν διά κάθε επισκέπτιν ήταν υποχρεωτικόν φιλοδώρημα.

Οι ατελείωτοι βαρείς χειμώνες με τα μακράς νύχτας , καθίσταντο γλυκείς με τα παρακάδ(ια) καθ’ ηλικίαν, φύλον και τάξιν , επαρακάδευαν , των γερόντων ασχολουμένων με μ(ια)σ(ια)λ(ια) και παλαιγά. Τα παρακάδια αυτά παρετείνοντο ενίοτε μέχρι των πρώτων πρωϊνών ωρών υπό την συνεχήν πρόθυμον και αναγκαστικήν υπηρεσίαν και περιποίησην τη νύφες του οικοδεσπότου.

Και αι γυναίκες επαρακάδευαν ουδέποται αργούσαι , αλλά πάντοτε φλυαρούσαι και κοτσομπολεύουσαι ενίοτε, ελανάριζαν, έκαμναν κι έκλωθαν το μαλλίν, έπλεκαν και εμπάλιζαν .

Οι νέοι εις τα νυχτέρια των εχαρτόπαιζαν ή ερρίπτοντο κυριολεκτικά σα τραβωδίας και σον χορόν, οι δε νέες , ησχολούντο εις κάτι παρόμοιον , σα μαντρία και υπό το φως των δαδιών , εις συγγενικό όμως ή πολύ γειτονικό σπίτι.

Ο τόπος αυτών των νυχτεριών ενηλάσσετο καθ’ εκάστην.

*Σε αυτά τα παρακάδια οι Τσορμικλήδες συνήθιζαν να παίζουν και ένα παιχνίδι το οποίο ευτυχώς επιβίωσε μέχρι τις μέρες μας και προφτάσαμε και εμείς να δούμε τους παλιότερους να το παίζουν. Το παιχνίδι αυτό το οποίο το ονόμαζαν ήγγιλικα ( η ορθογραφία και ετυμολογία της λέξης πρέπει να μελετηθεί), σήμερα έχει πια εξαφανιστεί.

Το παιχνίδι παιζόταν κάπως έτσι . Ο πρώτος , τρόπον τινά η μάνα του παιχνιδιού, ξεκινούσε με τη φράση ήγγιλικα, ο άλλος απαντούσε πού κοιμάσαι , ση χωρί τη μέσεν (ή την άκραν ανάλογα) ανταπαντούσε ο άλλος  . Με ντο κοιμάσαι ; μ’ έναν τσουτσούι και έναν κοκόι (όπου τσουτσούι η γυναίκα και κοκόι ο άντρας). Τότε ο άλλος προσπαθούσε να μαντέψει σε ποιο σπίτι και ποια οικογένεια του χωριού αναφέρονταν η περιγραφή αυτή πχ τη Ποπά τη Γιάννε τ’ οσπίτ .

Την φιλίαν την εθεώρουν ιερόν δεσμόν , καλύτερον και από εκείνον του αδελφού ενίοτε. Το ψωμίν ντ’ έτρωγαν κάπου κες , κ’ επάτναν’ ατο, το εσέβοντο και το ετίμων , υψηλόν δε βαθμόν συγγενείας εθεώρουν το καλόν τη γειτονίαν.

Ησθάνοντο σεβασμόν απεριόριστον προς τοι μειζετέρτς, τον ποπάν , τον δέσκαλον.

Εσυνήθιζον και ευχαρίστως προέβαινον εις το γιαρτίμ, διά να βοηθήσουν έναν ανήμπορον , πτωχόν , αναξιοπαθούντα , εις γεωργικήν τινά εργασίαν , επιχωμάτωσιν της στέγης ή και εις άλλο τι.

Εις έργα κοινής ωφελείας ειργάζοντο προθύμως , ησθάνοντο δε να ευημερούν εν μέσω ευημερούντων ή μη πτωχών τουλάχιστον ομοχωρίων των.


γ) Η φιλοξενεία , η ξενιτειά

Η μισιαφιρία , το μισιαφιρλούχ το ησθάνοντο κατά των γνωστόν πατροπαράδοτον τρόπον, είχαν δε ειδικόν προς τούτο δωμάτιον την οτάν. Έναν ξένον εμόναζεν ατόν ο πρώτος που θα τον συνήντα εις το μεσοχώρι. Τον επεριποιούντο πλήρως και το πρωί τον προέπεμπον φιλοφρόνως .

Κατά την ξενητείαν επαρεβγάλναν τον ξενητέαν , τον αποχαιρέτουν δι’ ασπασμών και δακρύων ψιθυρίζοντας σο καλόν , καλόν στράταν , καληδρομίαν , μ’ ανασπάλτς μας . Και εκείνος αρ ύαν, και ανεχώρει εις την ξένην ….Οι οικείοι δεν επέστρεφον αν κι επιδιαβαίνεν ο ξενητέας .

Κατά την επιστροφή ξενητευμένου ο στιχαριάτες έσπευδε δια να στιχαράζ τους ιδικούς του και να εισπράξει τα στιχαριάτκα. Αμέσως ήρχιζε χαρά μεγάλη μέσα εις το καλότυχο σπίτι. Φως σ’ ομάτια σουν , καλώς ώρισες. Οι επισκέπτες , οι φίλοι , οι συγγενείς , οι γείτονες , τα κεράσματα , οι φιλοφρονήσεις.

Η ξενητεία και από εκείνους εθεωρείτο βαρειά και δύσκολος , την ετραγουδούσαν δε μελαγχολικά και περίπαθα .

 

Τα παπουτσόπα’μ  έγρασα ση ξενιτειάς το δρόμον

πασκείμ για το πορπάτεμαν, για τη σεβντά και μόνον.

*εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι , μολονότι στο Τσορμίκ η ξενητεία δεν ήταν  γενικευμένη όπως στη Σαντά του Πόντου , ωστόσο ήταν μια λύση για πολλούς κατοίκους του Τσορμίκ . Προς απόδειξη παραθέτουμε τα παρακάτω κείμενο της Σανταίας  Ευγενείας Μαυροπούλου, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό όραμαν του Συλλόγου Ποντίων και Φίλων Ωραιοκάστρου Θεεσσαλονίκης

ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΥΚΑΣΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

Σε ηλικία περίπου 25 ετών, γύρω στα 1897, ο νεαρός εργολάβος Χ. Μαυρόπουλος ανέλαβε τη διάνοιξη πολύ μεγάλης σήραγγας στον Καύκασο (πρέπει να ήταν κοντά στην Τιφλίδα). Ο Ρώσος επόπτης του δημοσίου τον ρώτησε: «Ξέρεις ότι ο προηγούμενος μηχανικός του έργου, μετά την αποτυχία του να το ολοκληρώσει, αυτοκτόνησε;». Το έργο ήταν μια πρόκληση για το Χ. Μαυρόπουλο. Τα συνεργεία από τις αντίθετες κατευθύνσεις διεμβόλισαν το βουνό και συναντήθηκαν με επιτυχία. Ο ενθουσιασμός τους ήταν απερίγραπτος. Αυτό το πολύ δύσκολο για την εποχή εκείνη έργο προκάλεσε το θαυμασμό των ρώσων μηχανικών και αύξησε ακόμα περισσότερο το κύρος του Χ. Μαυρόπουλου, ώστε να του εμπιστευθούν οι Ρώσοι μια σειρά από έργα στην Τιφλίδα, το Καρς, Τουαψέ, Ναχιτσεβάνη και αλλού.

Ένα από τα πολλά έργα που του ανέθεσαν ήταν και η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Σαρίκαμις-Καράουργαν, μήκους περίπου 38 χιλιομέτρων. Έργο στο οποίο θα αναφερθούμε λόγω του ιδιαίτερου ιστορικού του ενδιαφέροντος. Κατά τη δήλωση εκκαθαρίσεως, στη Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής Ελληνοτουρκικών Πληθυσμών, στις 22 Ιανουαρίου του 1927, ο Σανταίος Χ. Μαυρόπουλος δηλώνει ότι στην κατασκευή αυτής της γραμμής εργάζονταν 1.500 εργάτες και μαστόροι. Για τη διαμονή τους υπήρχαν 40 οικήματα, 2 φούρνοι, μαγειρείο, 2 παντοπωλεία, 2 σιδηρουργεία, 2 πυριτιδαποθήκες, τα απαραίτητα υλικά, εργαλεία και μηχανήματα καθώς και τα γραφεία. Φανταστείτε! Ένα ολόκληρο χωριό!
Χωριά, που είχαν σχηματισθεί από τη μετανάστευση των Σανταίων το 1881 σ’ αυτή την περιοχή, ήταν το Καμισλή (500 περίπου κάτοικοι), το Πελίκ-πας (1000), το Παρτούζ (800), το Τσορμίκ (1000), το Γενίκιοϊ κ.λ.π., όπου οι Σανταίοι εργαζόμενοι είχαν συγγενείς και επιπλέον υπήρχαν αρκετοί μαστόροι για εργασία.
Οι καλοπληρωμένοι εργαζόμενοι παρέμεναν συνήθως για δύο ή και περισσότερα χρόνια και επέστρεφαν στην πατρίδα τους κατά το τέλος του φθινοπώρου, λόγω του επερχόμενου δύσκολου για εργασία χειμώνα. Η επιστροφή στην πατρίδα τους συνοδευόταν με πανηγύρια. Αντίθετα, όταν γυρνούσαν στην εργασία τους, συνήθως μετά την Κυριακή του Θωμά, οι δικοί τους, τους αποχωρίζονταν με δάκρυα. Οι γυναίκες τους ήταν πραγματικές ηρωίδες! Αυτές έπρεπε να φροντίσουν για τα πάντα!

Μαυροπούλου Ευγενεία

..........................................

Βιβλιογραφία

1) Γεώργιος Γρηγοριάδης , ΄΄οι Πόντιοι του Καυκάσου΄΄, Θεσσαλονίκη 1957.

2) Ευγενία Μαυροπούλου , Το όραμαν εκδ. Ένωση Ποντίων Ωραιοκάστρου και Φίλων