Εδώ ακούτε ποντιακή μουσική


Joomla Slide Menu by DART Creations
Facebook Share
Share on facebook

Β΄Μέρος

 

Τα καγκέλιαΣιγά σιγά με το αυτοκίνητο βγαίνοντας από το Κάτω Τσορμίκ πήραμε τον ανηφορικό χωματόδρομο προς το Χιγκιάρ. Ο δρόμος αυτός που πηγαίνει παράλληλα με τη ροή του ποταμού ανηφορίζει μία βραχώδη πλαγιά , σχεδόν γκρεμό , με άγρια ομορφιά , και σχηματίζει τα ΄΄καγκέλια΄΄. Η ονομασία αυτή προφανώς προέρχεται από τις πολλές στροφές που έκανε ο δρόμος ακολουθώντας την ανώμαλη μορφολογία του εδάφους.

Ο δρόμος που ακολουθούσαμε πάντως ήταν φανερό ότι είχε χαραχθεί πολύ αργότερα (Περηχάν γιολ τον έλεγαν οι ντόπιοι) , ενώ ο παλαιός δρόμος θα πρέπει να ακολουθούσε από πιο κοντά τη ροή του ποταμού. Δε διευκρινίσαμε από πού περνούσε ο παλιός ο δρόμος για τον οποίο οι παππούδες μας έλεγαν ότι όποιος περνούσε το απόγευμα από τα ΄΄καγκέλια΄΄ έβλεπε τον ήλιο να βασιλεύει εφτά φορές. Το φαινόμενο αυτό εξηγείται πειστικά βλέποντας τους ψηλούς βράχους και τις απότομες κλίσεις του εδάφους , που φυσικό είναι να κρύβουν κάθε τόσο τον ήλιο την ώρα του ηλιοβασιλέματος.

Πριν ακόμη πάρουμε την ανηφόρα για τα ΄΄καγκέλια΄΄ και δεξιά μας πάνω από την κοίτη του ποταμού διέκρινα μία κοιλότητα στη βραχώδη πλαγιά η οποία σχημάτιζε μία μικρή σπηλιά . Αμέσως με συγκίνηση την έδειξα στον Ομέρ φωνάζοντας ΄΄μαγαρά΄΄ το ΄΄σπέλεν΄΄. Με χαρά ο αγαθός οδηγός μας μου επιβεβαίωσε ότι πράγματι επρόκειτο για μια σπηλιά , η οποία μας ήταν ήδη γνωστή από τους παππούδες μας . Ήταν η σπηλιά λίγο έξω από το Κάτω Τσορμίκ όπου κατέφευγαν οι διαβάτες που πήγαιναν από τον ένα οικισμό στον άλλο , κατά τη διάρκεια μιας ξαφνικής μπόρας ή χιονοθύελλας (τιπίν) που σε εκείνο το υψόμετρο είναι αρκετά  συχνό φαινόμενο.

Για τη σπηλιά αυτή μάθαμε ότι παλαιότερα την είσοδό της την έκλειναν μεγάλες ξύλινες πόρτες , οι οποίες σώζονται ακόμη και βρίσκονται στο κοντινό χωριό Zakim. Το σπέλεν

Αφού την φωτογραφίσαμε συνεχίσαμε το δρόμο μας ανεβαίνοντας τα καγκέλια, όπου αντικρίσαμε ένα πραγματικά άγριο και συνάμα επιβλητικό τοπίο. Ένας βραχώδης γκρεμός με απίστευτους γεωλογικούς σχηματισμούς όπου στη ρίζα του , οργίαζε η βλάστηση και κυλούσε ορμητικά και εκκωφαντικά το ποτάμι . Το σημείο αυτό όπου τόσο οι δικοί μας όσο και οι σημερινοί κάτοικοι του Τσορμίκ το ονομάζουν Γουζτιαριά, δηλαδή ρέμα που κυλά σε ανήλιο μέρος , προκαλεί πράγματι  συναισθήματα δέους , ενώ αποτελεί προσφιλή τοποθεσία για τις αρκούδες  της περιοχής καθώς εκεί βρίσκουν άφθονη τροφή από άγρια φραγκοστάφυλα ζιαβίρια (βλέπε τις ιστορίες για τη Γουζτιαριάς τον άρκον……).

Αφού περάσαμε τα καγκέλια και μετά από τις απαραίτητες φωτογραφίες , το μάτι μας με έκπληξη αντίκρισε  ένα μεγάλο πλάτωμα ,ένα μεγάλο οροπέδιο , όπου στα δεξιά απλώνονταν απέραντα χορτολίβαδα (παρχάρια) και στο βάθος αριστερά  εκτεταμένα δάση με πανύψηλα πεύκα . Το GPS ήδη έδειχνε την ένδειξη 2400 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Καταλάβαμε ότι πλησιάζαμε στο Άνω Τσορμίκ ή αλλιώς στο  Χιγκιάρ !! 

To Χιγκιάρ είναι ένας μικρός οικισμός , χτισμένος σ’ ένα απέραντο υψίπεδο , με απέραντα λιβάδια και δάση . Βρίσκεται κουρνιασμένο σε μια προεξοχή του εδάφους που κάνει μια φυσική φωλιά (ταλτάν) , η οποία το προστατεύει από τους βόρειους ανέμους και τις χιονοθύελλες. Δίπλα του ακριβώς κυλάει ήσυχο το ποτάμι  Η αρχιτεκτονική είναι η ίδια ακριβώς με αυτή του Κάτω Τσορμίκ, δώματα, δρανία και  μικρά πέτρινα παράθυρα  , ζώα και κουσκούρια παντού

Μπαίνοντας στο χωριό στα δεξιά περίπου το πρώτο σπίτι που συναντήσαμε, ένα χαμηλό με φάτσα προς το ποτάμι ήταν το σπίτι του Γιώργου του Παπαδόπουλου (Τσουκαλάς) όπως μας είπαν.

Προς το Χιγκιάρ!Είχαμε την κάπως αόριστη πληροφορία ότι στο Άνω Τσορμίκ , υπήρχαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις , ενώ από εκεί , όπως διαπιστώσαμε περνάει και ο αγωγός Μπακού – Τζεϊχάν, για το λόγο αυτό , και για να μην προκαλέσουμε βάζοντας σε κίνδυνο αυτά που ήδη πήραμε σαν υλικό ,  δε βιντεοσκοπήσαμε το χωριό παρά αρκεστήκαμε σε φωτογραφίες και αυτές με πολλές προφυλάξεις. Ο φίλος μας ο Γιαλτσίν φυσικά  (τον γνωρίσαμε εκεί και από ότι καταλάβαμε ήταν εθνοφύλακας και προστάτευε το χωριό  από τους ΄΄τρομοκράτες΄΄ του PKK) μας έδινε θάρρος λέγοντάς μας, ότι όσο είμαστε μαζί του να μη φοβόμαστε τίποτα.

Τριγυρνούσαμε μέσα στο χωριό , δίναμε μπαξίσια και καραμέλες στα μωρά που έτρεχαν τριγύρω μας και βγάζαμε φωτογραφίες. Κάποια στιγμή ο Γιαλτσίν μας έκανε νόημα να τον ακολουθήσουμε. Κάτι είχε θυμηθεί . Μας οδήγησε μπροστά σ’  ένα σπίτι όπου κάθονταν μερικές γυναίκες , οι οποίες όταν μας είδαν εξαφανίστηκαν σε μια στιγμή , σαν να ήταν αόρατες!

Ξαφνικά και χωρίς να το περιμένουμε μας οδήγησε μπροστά σε μια σωριασμένη  επιτύμβια γρανιτένια στήλη .Το χρώμα της ήταν ερυθρό και τόσο τα γράμματα όσο και τα διακοσμητικά μοτίβα αρκετά ξεθωριασμένα . Όταν τη γύρισε για να τη δούμε καλύτερα , καταλάβαμε .

Διαβάσαμε την επιγραφή , η οποία φαινόταν ακόμη και έλεγε  τα εξής :

 

Ενθάδε κείται ο Χριστόφορος Κεφαλίδης μετά της συζύγου του Χριστιανής

θανόντος 24 Δεκεμβρίου 1904.

 

Η συγκίνησή μας ήταν μεγάλη καθώς στο μυαλό μας ήρθαν αμέσως η διηγήσεις για τον Καφάλ και την Καφαλίνα (Χριστόφορος και Χριστιανή Κεφαλίδου) , οι οποίοι πέθαναν από το κρύο μια νύχτα του Χειμώνα του 1904 καθώς έρχονταν από το Τσορμίκ προς το Χιγκιάρ.Επιτύμβια στήλη

Εξαιτίας του άδικου θανάτου τους , και για να τους τιμήσουν οι συχωριανοί τους , έκαμαν για πρώτη φορά πέτρινο μνημείο, το οποίο έμελε να διατηρηθεί ως τις μέρες μας. Δίπλα από τη στήλη αυτή υπήρχε θραύσμα κάποιας  άλλης , σκούρου χρώματος , που δυστυχώς δεν μπορέσαμε να συμπεράνουμε σε ποιόν ή ποιάν ανήκε.

Μετά από αυτό ο Γιαλτσίν μας οδήγησε στο νεκροταφείο του χωριού , το οποίο βρίσκονταν σ’ ένα λιβαδάκι προς τη βόρεια πλευρά του, δηλαδή προς την πλευρά του δάσους.

Το μόνο που έδειχνε ότι κάποτε εκεί ήταν κοιμητήριο , ήταν οι μικρές κοιλότητες στο έδαφος , οι οποίες μαρτυρούσαν τη θέση των τάφων.

Μας είπαν  ότι οι Τούρκοι μετά από τον ξεριζωμό ξέθαψαν τους ενταφιασμένους και όσα οστά βρήκαν τα τοποθέτησαν  σε ένα ομαδικό τάφο αφού φυσικά πήραν από τους ταλαίπωρους προγόνους μας ό,τι πολύτιμο βρέθηκε απάνω τους  , δηλαδή ένα χρυσό σκουλαρίκι , κάποιο σταυρό ή κανένα  βραχιόλι !

Η εκκλησία του Χιγκιάρ από ότι ξέραμε ήταν αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος και πανηγύριζε στις 6 Αυγούστου. Τη θέση της δυστυχώς δεν την ανακαλύψαμε , αλλά πιστεύουμε ότι διασώζεται γιατί σε κάποιες από τις φωτογραφίες τις οποίες τραβήξαμε φαίνεται ένα κτήριο το οποίο μοιάζει με εκκλησία. Πιστεύουμε ότι στο επόμενο ταξίδι , αν είμαστε καλά , θα μπορέσουμε εν τέλει να εντοπίσουμε και την εκκλησία του Χιγκιάρ . Της παραπάνω εκκλησίας ακριβές αντίγραφο σε μικρότερο όμως μέγεθος,  είναι όπως λέγεται  η εκκλησία μας της Μεταμόρφωσης στα Παλατίτσια.

Τελευταίος παπάς του χωριού , όπως και στο Κάτω Τσορμίκ , ήταν ο πατήρ Λάζαρος Παπαδόπουλος , ο οποίος ήταν και ο ιερέας του Παρτούζ , όπου και κατοικούσε . Δάσκαλος στο Άνω Τσορμίκ το 1909 ήταν ο Γεώργιος Στιλπνόπουλος, τη Γιοσμά ο Γερίκας (ή αλλιώς Στυλιανόπουλος) , πληροφορία την οποία μας την επιβεβαίωσε και η ΄΄θεία Θοδόσα΄΄ Κορυφίδου, το γένος Γεωργίου Στιλπνοπούλου.

Στο Κάτω Τσορμίκ , συνήθως οι κάτοικοι μίσθωναν Έλληνα δάσκαλο , τον οποίο πλήρωναν οι ίδιοι και προέρχονταν συνήθως από την Τραπεζούντα . Το 1909 στο Κάτω Τσορμίκ , δάσκαλος ήταν κάποιος Φαχουρίδης.

Σήμερα δυστυχώς το Χιγκιάρ, όπως εξάλλου και το Κάτω Τσορμίκ εμφανίζει εικόνα εγκατάλειψης , αντιμετωπίζοντας και αυτό τη μάστιγα της εσωτερικής μετανάστευσης και της αστυφιλίας που πλήττει , όπως και μας και  τη γείτονα χώρα. Επιπλέον η περιοχή κατά καιρούς αποτέλεσε, όπως προαναφέραμε ,  θέατρο επιχειρήσεων και συγκρούσεων του Τουρκικού στρατού με τους Κούρδους αυτονομιστές (PKK), και για το λόγο αυτό για κάποιο διάστημα στην περιοχή στρατοπέδευαν ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις. Ακόμη ένας λόγος που καθιστά την περιοχή υψηλού στρατηγικού  ενδιαφέροντος για την Τουρκία είναι το γεγονός ότι, όπως ειπώθηκε ,  ακριβώς δίπλα από το χωριό περνάει ο μεγάλος πετρελαιαγωγός Μπακού-Τζεϊχάν, ο οποίος φυσικά είναι υψίστης σημασίας.

Είπαμε ήδη ότι το Άνω Τσορμίκ, εκτός από Χιγκιάρ , είχε και το όνομα Κιζίλ-κιλισέ , δηλαδή ερυθρός ναός ή αλλιώς κόκκινη εκκλησιά. Το όνομα αυτό , το οποίο το έχει και άλλος οικισμός της περιοχής με τον οποίο δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση, το χωριό το πήρε από παρακείμενη αρμενική εκκλησία , η οποία ήταν εγκαταλελειμμένη και μισοκατεστραμμένη ακόμη   από την εποχή που ζούσαν οι πρόγονοί μας εκεί. Η παραπάνω εκκλησία ήταν χτισμένη από ντόπια πέτρα κόκκινης απόχρωσης , και βρίσκονταν στο δρόμο από το Χιγκιάρ προς το Σαρίκαμις, μέσα στα λιβάδια και κοντά στην όχθη του ποταμού που σε εκείνο το σημείο , οι παππούδες μας όπως και οι σημερινοί, κάτοικοι το ονόμαζαν Άιντερέ.

Μάταια αναζητήσαμε την παραπάνω εκκλησία , η οποία ήταν σήμα κατατεθέν του Χιγκιάρ. Όπως μάθαμε καταστράφηκε περίπου γύρω στα 1970 όταν κατασκευάστηκε ο νέος δρόμος που συνέδεε το χωριό με το Σαρίκαμις.

kizilkiliseΓια να πάρουμε όμως μια ιδέα πως μπορεί να ήταν η παραπάνω εκκλησία (και μέχρι να βρούμε έστω μια παλιά φωτογραφία της ) παραθέτουμε τη φωτογραφία άλλης παρόμοιας  εκκλησίας, ο τύπος της οποίας είναι κοινός και το συναντάμε πολύ συχνά σε ερειπωμένες Αρμένικες εκκλησίες της περιοχής.

Η Άιντερε είναι μια τοποθεσία, στην οποία το ποτάμι του Χιγκιάρ περνάει μέσα από ένα φαράγγι με μεγάλους βράχους  , στους οποίους έχουν δημιουργηθεί διάφορες κοιλότητες και μικρές σπηλιές εξαιτίας της διάβρωσης . Το σημείο αυτό είναι περίπου ένα χιλιόμετρο έξω από το χωριό προς τη μεριά του Σαρίκαμις, και προσφέρεται για ψάρεμα άγριας πέστροφας , η οποία κρύβεται κάτω από τις πέτρες , μέσα στα πεντακάθαρα νερά .

 

Βλέποντας την Άιντερε θυμήθηκα το δίστιχο που άκουσα μια μέρα από ένα άλλο νοσταλγό της πατρίδας τον  μπαρμπά Μηνα Ακριβόπουλο , το οποίο ήταν κάπως έτσι

 

Ερωθύμεσα να ελέπω εγώ τ' Άιντερές τα πλακία 

 

Η περιοχή αυτή ήταν ακόμη τόπος παιχνιδιού και περιπέτειας των παιδιών και των νεαρών τότε Τσορμικλίδων , που σε κάποια από της μικρές εκείνες σπηλιές συνήθιζαν να χαράζουν τα ονόματά τους . Αυτά τα χαράγματα των ονομάτων βρήκαν οι πατριώτες μας που επισκέφτηκαν το Χιγκιάρ το 1972.

Από τις αφηγήσεις των επισκεπτών αυτών θυμάμαι ότι  το πλέον ευανάγνωστο ήταν το όνομα του Παρχάρ , Κωνσταντίνου Παρχαρίδη.

Δυστυχώς το σημείο στο οποίο υπήρχαν χαραγμένα τα ονόματα έχει υποστεί κατολίσθηση και κατά συνέπεια δε μπορέσαμε να βρούμε τίποτα

 

http://www.youtube.com/watch?v=AQN9H-UvSDw&feature=channel

http://www.youtube.com/watch?v=gq-shR81U2w&feature=channel