Εδώ ακούτε ποντιακή μουσική


Joomla Slide Menu by DART Creations
Facebook Share
Share on facebook

Χάρτης Κυβερνείου ΚαρςΤο 1878 περίπου , πρόσφυγες από τον Πόντο εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του λεγόμενου Κυβερνείου Καρς του Αντικαυκάσου.

Τότε κατοικήθηκαν περίπου εβδομήντα χωριά από Έλληνες του Πόντου , ανάμεσα σε αυτά και το Τσορμίκ στην περιοχή του Σαρίκαμις . To χωρίον Τσορμίκ αποικίσθηκε κυρίως από ποντίους που ήρθαν από την επτάκωμη και ηρωϊκή Σαντά . Άλλα χωριά Σανταίων στην περιοχή ήταν το Γενίκιοϊ , Γάμισλι, Παρτούζ και Πελικπάσκιοϊ.

Το χωρίον Τσορμίκ  σήμερα διοικητικά ανήκει στην περιφέρεια του Ερζερούμ και όχι του Καρς όπως παλιότερα . Το σημερινό του όνομα είναι KAYNAK δηλαδή πηγή , όνομα το οποίο βρίσκεται σε άμεση σχέση με την παλιότερη ονομασία CERMIK , η οποία μεταφράζεται ως πηγή νερού. Και τα δύο ονόματα δικαιολογούνται απόλυτα από την πραγματικότητα καθώς πράγματι υπάρχουν στην περιοχή αρκετές τέτοιες πηγές . λιβάδια

Οι Έλληνες κάτοικοι του χωριού ήρθαν στην περιοχή μετά το Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878 , οπότε η περιοχή του Καρς προσαρτήθηκε στην Τσαρική Ρωσία .

Μετά από την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917 και την επικράτηση των Μπολσεβίκων ,  μεταξύ Τουρκίας και ΕΣΣΔ υπογράφηκε η συνθήκη του Μπρέστ Λιτοφσκ με την οποία οι περιοχές του Καρς και Αρνταχάν παραδόθηκαν στην Κεμαλική πια Τουρκία .

Οπως αναφέρθηκε οι περισσότεροι Έλληνες του χωρίου Τσορμίκ κατάγονταν από τη Σαντά με τους επτά μαχαλάδες ενώ κάποιες οικογένειες κατάγονταν από την Κρώμνη και την Γιμερά της περιοχής της Αργυρούπολης.

Συγκεκριμένα στο Τσορμίκ εγκαταστάθηκαν οι παρακάτω Ελληνικές οικογένειες  :

1. Αρχιτεκτονίδης (Ουσταπάης) , παλαιό επίθετο Ταχτσίδης , από την ενορία Πιστοφάντων(εγκαταστάθηκαν στα χωριά Παλατίτσια -Νέα Σάντα Κομοτηνής) εκ Μουχνούτ

2. Παπαδόπουλος (Σσάτος) , παλαιό επίθετο Ξαντινίδης, από την ενορία Τερζάντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια) εκ Μουχνούτ

3. Παρχαρίδης (Παρχάρτς), από την ενορία Ισχανάντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια ) εκ Μουχνούτ

4. Στυλπνόπουλος (Γιοσμάς) , παλαιό επίθετο Πολιτίδης , από την ενορία Πιστοφάντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια - Νέα Σάντα Κομοτηνής) εκ Μουχνούτ

5. Πολιτίδης (Πολιτάντ), από την ενορία Πιστοφάντων (εγκαταστάσθηκαν στην Πεντάβρυσο Πτολεμαϊδας και στη Νέα Σάντα Κομοτηνής) εκ Μουχνούτ

6. Ακριβόπουλος (Ακριβεσάντ-παλαιό επίθετο Χιονίδης), από την ενορία Ζουρνατσάντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια ,  Νέα Σάντα Κομοτηνής, Κάτω Πορόια Σερρών) εκ Σαντάς

7. Ιωακειμίδης (Γιακίμς)  (Παλατίτσια , Νέα Σάντα Κομοτηνής) ;

8. Διαμαντίδης (Γιαμάκς) από την ενορία Ισχανάντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια) εκ Σαντάς

9. Σαββίδης , Τεντέλτς ή Κιόγλης, από την ενορία Πιστοφάντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια ) ;

10. Στυλίδης (Στουλαράντ) , από την ενορία Ισχανάντων(εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια) εκ Σαντάς

11. Κεφαλίδης -Καφάλτς, από την ενορία Ισχανάντων (εγκαταστάθηκαν στη Νέα Σάντα Κομοτηνής- Αυγή Καστοριάς) εκ Μουχνούτ

13. Ζαϊφίδης -Ζαϊφτς , από την ενορία Πινιατάντων (Αετόλοφος Κομοτηνής) εκ Μουχνούτ

14. Κιτμιρίδης -Κουτμίρτς, από την ενορία Πιστοφάντων (Νέα Σάντα Κομοτηνής) εκ Μουχνούτ

15. Σπυριδόπουλος, από την ενορία Ισχανάντων (αρχικά στη Φτελιά Έβρου κατόπιν ;)

16. Πετρίδης (Νέα Σάντα Κομοτηνής - Σάππες) ΄. Ο γενάρχης αυτής της οικογένειας ήρθε γαμπρός από άλλο χωριό .

17. Τσαϊρίδης (Τσαϊρτς) από την ενορία Ζουρνατσάντων

18. Χαλκίδης (Χαλαϊτσής) από την ενορία Ζουρνατσάντων (Παλατίτσια - Νέα Σάντα Κομοτηνής-Λευκώνας Σερρών) εκ Σαντάς

19. Πασαλίδης (Πασαλής), από την ενορία Κοζλαράντων (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια - Αυγή Καστοριάς- Νέα Σάντα Κομοτηνής), μισοί από το Μουχνούτ και μισοί απαυθείας από τη Σαντά

20. Μαυρόπουλος (Γαράπινας ) από την ενορία Ισχανάντων (Νέα Σάντα Κομοτηνής) εκ Σαντάς

21. Ξανθόπουλος (Ξαντίντς),  από την ενορία Ισχανάντων (Αυγή Καστοριάς), εκ Μουχνούτ

22. Χαραλαμπίδης (Σοϊλεμέης) από την ενορία Ζουρνατσιάντων (Αμάραντα Κιλκίς), εκ Σαντάς

23. Σεϊτανίδης

24. Μελετίδης

25. Τσακίδης

26. Ρωμανίδης , (από το Ποσίκ γαμπρός ση Ζαπουνάντων, εγκαταστάθηκαν στην Αυγή Καστοριάς)

27. Περκουλίδης  (εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια - Νέα Σάντα Κομοτηνής) . Ο γενάρχης αυτής της οικογένειας ήρθε γαμρός από άλλο χωριό .

28. Τριανταφυλλίδης (Ζαπούντς), από την ενορία Πινιατάντων, (Αυγή Καστοριάς, Αετόλοφος Κομοτηνής)

29. Τριανταφυλλίδης (Ιπισάντ- Αυγή Καστοριάς)

30. Αδαμίδης;

31. Ελευθεριάδης  (Αυγή Καστοριάς - Nότια Εδέσσης)

32. Βασιλειάδης ;

33. η Κωτσάβα (Χωλίδου , μάλλον νύφη από το Πελικ Πας ή από το Ναρμάν)

34. Γωνιάδης (Κεσιάντς) εκ Σαντάς 

35. Ποιμενίδης (τσιοπανάντ') , παλαιό επίθετο Τριανταφυλλίδης , εκ Μουχνούτ με παλαιά καταγωγή από τη Σαντά .

36. Πιμπαχειρίδης (Πίμπασης) , παλαιό επίθετο Μεταλλίδης . Από τη Σαντά ;

Κρωμναίοι στο Τσορμίκ  εγκαταστάθηκαν οι Ποπαδάντ (Παπαδόπουλος με παλαιό επίθετο Γολοβιάδης  και παλαιότερο Ιερακόπουλος) .

Οι περισσότεροι από τους Σανταίους κατοίκους του Τσορμίκ μαζί με τον Κρωμναίο παπά Νικόλαο Γολοβιάδη ήλθαν στο Τσορμίκ στις 15 Αυγούστου του 1881 , από προηγούμενη εγκατάστασή τους στην περιοχή του σημερινού Μπαϊπούρτ της Τουρκίας ,όπου κατοικούσαν στο χωριό Μουχνούτ ή αλλιώς EKSIALMA , ξυνό μήλο (σημερινή ονομασία Pettekaya). Στην περιφέρεια Μπαϊπούρτ υπήρχαν εγκαταστάσεις Σανταίων στα χωριά Τζαμούρια , Γατράχ και Πίσκια ενώ κοντά στην περιοχή του Μεσάτ Ντερέ δημιουργήθηκαν χωριά Σανταίων μεταναστών όπως το Μουχνούτ , Χαροτή και Τζιμαόλια . Μουχνούτ ή Eksialma (Munut-Petekkaya)

Ειδικότερα για το χωριό Μουχνούτ ο Φίλιππος Χειμωνίδης στο έργο του ΄΄Ιστορία και Στατιστική Σάντας , 1902 σελ 103΄΄ αναφέρει ότι ιδρύθηκε στα 1843 από τον Κωνσταντίνο Ταχτζόγλου (ουστάπαση) . Ο παραπάνω είναι ο γενάρχης της οικογένειας Αρχιτεκτονίδη, η οποία εγκαταστάθηκε τελικά στο Τσορμίκ το 1881 και τα μέλη της φέρουν έως και σήμερα το οικογενειακό  όνομα ΄΄ουσταπασσάντ- σταπασσάντ΄΄ ήτοι τέκνα του αρχίμαστορα ΄΄ουστάμπαση΄΄ . Το χωριό Μουχνούτ αποτελούσε ενδιάμεσο σταθμό των Σανταίων μεταναστών προς τη χριστιανική Ρωσία (βλ. σχετική αναφορά στην Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία).

Πάντως υπάρχουν και οικογένειες που ήρθαν κατευθείαν από τη Σαντά στο Τσορμικ περί το 1881. Ο Μιλτιάδης Νυμφόπουλος στο έργο του ΄΄ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ. Σελ. 192΄΄ αναφέρει ότι ΄΄το 1881 μετανάστεψαν 300 οικογένειες στην περιφέρεια Καρς , οι Στουλαράντ , οι Γιαμακάντ, ο Κιοσάντς , η Γαραποινάβα και οι Κυρτογλάντ απ' το Ισχανάντων , και πολλοί άλλοι απ' όλες τις ενορίες της Σάντας και σχημάτησαν τα χωριά Γαμισλή , Τσορμήκ , Παρτούς , Γενήκιοϊ , Αρταχάν και Πεληκπάσκιοϊ΄΄

Η αρχική εγκατάσταση των Ελλήνων ήταν στο χωρίο Κάτω Τσορμίκ ενώ μετά από λίγα χρόνια πολλές οικογένειες από αυτούς κατοίκησαν μόνιμα , σε κοντινή τοποθεσία, την οποία χρησιμοποιούσαν ως παρχάρ για τη βοσκή των ζώων τους . Ο οικισμός αυτός στην τοποθεσία Χιγκιάρ ή Κιζίλ Κιλισέ (ερυθρός ναός), απέχει περίπου τέσσερα χιλιόμετρα από τον αρχικό οικισμό και  αποτέλεσε το λεγόμενο Άνω Τσορμίκ. Και τα δύο χωριά ,που αποτελούσαν μία κοινότητα, είναι χτισμένα σε πολύ ορεινή τοποθεσία της σημερινής Ανατολικής Τουρκίας σε υψόμετρο που κυμαίνεται από τα 2.200 έως τα 2.800 μέτρα.Χιγκιάρ

Εξαιτίας του μεγάλου υψομέτρου και του βαρύ Χειμώνα ο οποίος διαρκεί τουλάχιστον έξι μήνες , με συνεχή σχεδόν αποκλεισμό της περιοχής , η ζωή των κατοίκων βασίζονταν αποκλειστικά στην κτηνοτροφία. Απέραντα βοσκοτόπια και αφθονία νερών ευνοούσαν την ανάπτυξη εκτεταμένης κτηνοτροφίας μικρών αλλά και μεγάλων ζώων , όπως πρόβατα και αγελάδες. Έτσι λοιπόν το Τσορμίκ στις αρχές του αιώνα ήταν ονομαστό για το θαυμάσιο κλίμα του και την πλούσια βλάστησή του με ποικιλία λουλουδιών αλλά και για τα γαλακτομικά του προϊόντα , κυρίως το τουλουμίσιο τυρί (τύπου ροκφόρ) και το ονομαστό ΄΄λορ΄΄(ανθότυρο).

ΑλάπαλουχΠαρά τις δύσκολες συνθήκες που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Σανταίοι του Τσορμίκ όχι μόνο επιβίωσαν , όχι μόνο δημιούργησαν αλλά κατάφεραν να αναπτύξουν σημαντικό πολιτισμό μέσα από τη διατήρηση των θρησκευτικών και εθνικών τους παραδόσεων. Έτσι λοιπόν στο Άνω και Κάτω Τσορμίκ των περίπου χιλίων κατοίκων το 1909 λειτουργούσαν δύο εκκλησίες και δύο σχολεία (βλ. ΄΄το Κυβερνείον Καρς του Αντικαυκάσου ΄΄ Στυλ. Μαυρογένους σελ. 72 , Θεσσαλονίκη 1963)

Σχετικά με το χαρακτήρα και το εθνικό φρόνημα των κατοίκων αξίζει να παραθέσουμε τη γραπτή μαρτυρία του ιστορικού και λαογράφου της Σάντας Στάθη Αθανασιάδη (γερο Στάθη) ο οποίος στο εργό του ΄΄ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΑΝΤΑΣ¨ και στο κεφάλαιο χαρακτηράς των Σανταίων (πρώτος τόμος σελ 117)διασώζει ότι ΄΄Οι Σανταίοι ήσαν εκ παραδόσεως πατριώτες . Την εμμονή τους δε στα πάτρια την διετήρησαν και εκείνοι που εγκαταστάθησαν στη Ρωσία. Κατά τη μετανάστευση του 1878 ιδρύθηκαν στην περιφέρεια του Καρς τα χωρία Άνω Τσορμίκ και Κάτω Τσορμίκ. Η ρωσική κυβέρνηση ίδρυσε σχολείο στο Κάτω Τσορμίκ και για τα δύο αυτά χωριά , αλλά τα δύο χωριά απείχαν μεταξύ τους και ήταν δύσκολη η μετάβαση των μαθητών από το Άνω στο Κάτω Τσορμίκ , με την σιωπηλή ανοχή των αρχών , συμφωνούσαν ομογενή δάσκαλο τον οποίον πλήρωναν οι ίδιοι. Από αυτό πήραν θάρρος και ζήτησαν από την Εκκλησ. Αρχή της Τιφλίδας την άδεια να χτίσουν οι ίδιοι διδαχτήριο , για να λειτουργήσει το σχολείο ως ελληνικό . Ύστερα από λίγο τους πληροφόρησε ο ιερέας τους που ήταν απόφοιτος της ρωσικής ιερατικής σχολής , ότι η Εκκλησιαστική Αρχή επιτρέπει την ανέγερση διδακτηρίου . Με χαρά και προθυμία άρχισαν την ανέγερση , και σε λίγον καιρό οι τοίχοι ήσαν έτοιμοι και η ξυλεία μεταφέρθηκε . Σαν κεραυνός όμως τους ήρθε η είδηση ότι η εξαρχία ρωτά τον ιερέα αν τέλειωσε η ανέγερση , για να στείλει το διορισμένο δάσκαλο . Την ερχόμενη Κυριακή ενώ ο παπάς λειτουργούσε , βγήκαν από την εκκλησία όλοι οι άνδρες , και άλλοι μεν από αυτούς εγκρέμισαν τους τοίχους , άλλοι δε έκοψαν την ξυλεία και την έκαμαν καυσόξυλα . Στο δε ιερέα είπαν να γράψει ό,τι είδε και να φύγει κι αυτός ΄΄


Κατά τα άλλα στο Άνω Τσορμίκ υπήρχε ιερός ναός αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος ενώ στο Κάτω Τσορμίκ  ο ιερός ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο.

Με την έναρξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου και το Ρωσοτουρκικό πόλεμο που επακολούθησε , οι Τούρκοι μπήκαν μέσα στο χωριό τις 12 και 13 Δεκεμβρίου 1914 και το κατέλαβαν. Πολλοί ήταν αυτοί που σκοτώθηκαν, πολλοί αιχμαλωτίσθηκαν και ακόμη περισσότεροι πήραν το δρόμο της προσφυγιάς προς το Βατούμι και από εκεί στο εσωτερικό της Ρωσίας , άλλοι στο Κουταϊς και άλλοι προς το Κουμπάν .

Ειδικότερα ο Χαράλαμπος Ι. Παπαδόπουλος (τη Ποπά ο Λάμπον) αναφέρει ΄΄ ο πατέρας μου (ιερέας κατόπιν Ιωάννης Παπαδόπουλος) μαζί με τον αδελφόν μας Κλήμη ήλθε στην Ελλάδα το 1913 . Το δε 1914 έγινε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος , όπου έκλεισαν οι δρόμοι μέχρι το 1920. Οπότε ο πατέρας μου γύρισε μόνος του στη Ρωσία στο Νοβοροσίσκ και από εκεί φτάσαμε στην Ελλάδα την ίδια χρονιά ΄΄ . Αλλού πάλι αναφέρει ΄΄ ο πατέρας μου όμως έλειπε διότι οπότε τελείωσε ο Βαλκανικός πόλεμος στο 1913 , πήρε τον αδελφό μου Κλήμη και έφυγε στην Ελλάδα από φανατισμό να μην πάει στρατιώτης στη Ρωσία . Και ύστερα από 8 χρόνια ήλθε και μας βρήκε πρόσφυγες στο Κουπάν της Ρωσίας . Το 1920 και έτσι πλήρωσε κάποιον Ζέρβα απεσταλμένο από την Ελλάδα . Έτσι φτάσαμε στην πατρίδα μας στο τρίγωνο της Θράκης σε κάποιο χωριό Φτελιά το 1920. Το δε 1926 ήλθαμε οριστικά στην Παλατίτσια , άλλοι στην Πεντάβρυσο Πτολεμαϊδας και άλλοι στη Νέα Σάντα Κομοτηνής΄΄.

Οι περισσότεροι Σανταίοι του Τσορμίκ σήμερα ζουν στα ανωτέρω χωριά , ενώ μερικοί ζουν και στην Αυγή Καστοριάς , στα Κ. Πορόια Σερρών , στη Νότια Πέλλας , Αμάραντα Κιλκίς και στον Αετόλοφο Κομοτηνής.

Παλαιός χάρτης με τα σύνορα Ρωσίας - Τουρκίας το 1878 .

(πρέπει να σημειώσουμε ότι το παραπάνω άρθρο είναι γραμμένο με τα στοιχεία που έχουμε μέχρι τώρα , φυσικό λοιπόν είναι το άρθρο αυτό να σημπληρώνεται ή ακόμα και να διορθώνεται ανάλογα με την πορεία της έρευνάς μας και τη συλλογή αξιόπιστων πληροφοριών)