Εδώ ακούτε ποντιακή μουσική


Joomla Slide Menu by DART Creations
Facebook Share
Share on facebook

Στα ατέλειωτα παρακάδια των παιδικών χρόνων , ανάμεσα από τις συναρπαστικές ιστορίες της πατρίδας και της προσφυγιάς , που οι περισσότερες ήταν γεμάτες νοσταλγία ,πόνο και θάνατο , πάντα ξεχώριζα μια χιλιοειπωμένη μικρή ιστοριούλα που αν και απλή παραδόξως μου έκανε πάντα εντύπωση. Αναφέρονταν σην  Ακριβεσίναν  , την Σαντέτσαν, η οποία ήρθε στο Τσορμίκ νύφη από τα ρωμαίικα χωριά του Βατούμ .

Η παραπάνω κόρη τη Φόλονος τη Κούρτογλη , γεννήθηκε στο χωριό Πιστοφάντων της Σαντάς , εγκαταστάθηκε στην Άσκοβα της Γεωργίας , και κατόπιν μικρονύφη στην Κούρικα ση Σιονάντων τ’ οσπίτ (Χιονίδης). Ήταν άτυχη όμως ,  και όπως συνέβαινε συχνά εκείνα τα χρόνια,  χήρεψε πολύ νωρίς μένοντας μόνη με δύο ανήλικα παιδιά. Νεαρή χήρα, τη βασάνιζε η πεθερά της επειδή έτον φρόνιμος και σεφίλενα .  Για το λόγο αυτό αναγκάστηκε να παντρευτεί τη Ακριβού τον Μουχαήλ , ο οποίος εποίνεν εμπορλούχ σ’ εκείνα τα μέρια. Και αυτός  χήρος με πολλά  παιδιά, περιδιάβαινε την περιφέρεια του Βατούμ πουλώντας ξύλινες κατασκευές, ξυλάγκια , χουλιάρια  , πουλούλια και άλλα πολλά  . Από τα παράλια λοιπόν της Μαύρης θάλασσας η Μαρία η Άσκοβαλίσα  έφτιαξε νέο σπιτικό στα άγρια οροπέδια του Τσορμίκ , 2600 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.

΄΄Εκίτι, το χωρίον εμουν  σο Πάτομ,  έτον γομάτον μεϊβιάδας . Εσκουτούλιζεν ο τόπον ας’ παρτακάλια και τα μανταρίνας . Η μάρσα, ποίος έμεβεν ότι  ασά τσιτσάκια και τα πρασινιάδας θα εκρεμίουμ απάν  σ’ άγρια τα καπάνια  τη Τσορμικί΄΄

Μετά από αφάνταστες ταλαιπωρίες , θανάτους και απώλειες η παραπάνω ήρθε πρόσφυγας και αυτή με τους άλλους Σανταίους του Τσορμίκ στα Παλατίτσια της Βέροιας . Με τα άλλα παιδιά της κατάφερε να πάρει και τη μεγαλύτερη κόρη της από τον πρώτο το γάμο της , την Ευδόκα . Αντίθετα , μέχρι το τέλος της ζωής της με καημό πρόφερε το όνομα του άλλου της του γιου , τη Λάμπονος , ο οποίος από τύχη και μόνο την τελευταία στιγμή δεν κατάφερε να ανέβει στο βαπόρι για την Ελλάδα Έμεινε για πάντα πίσω  , στη λησμονιά !

Έτσι από πολύ νωρίς και με τέτοιες μνήμες και βιώματα , γνώριζα ότι εκεί σην Ρουσίαν , είχε απομείνει ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού μας , το άλλο μας μισό . Είχε απομείνει ο γιος , ο αδερφός , ο θείος, ο ξάδερφος  !  Ένας άλλος Ποντιακός Ελληνισμός .

Το τελευταίο γράμμα από το θείο Λάμπο είχε έρθει κάπου στις αρχές του 1960 , και  από τότε σιωπή .

Η Μαρία η Ακριβεσίνα, η Μαρία η Πατομλήσα ,  επέθανεν με τη Λάμπονος την αρωθυμίαν στα 1965 .

 

Φανταστείτε λοιπόν τη συγκίνηση όταν για πρώτη φορά το 2006 ευδόκησε η αγαθή τύχη και επισκεφτήκαμε τα αγιασμένα εκείνα χώματα της Μαύρης Θάλασσας .

Την Τάκοβα , την Κούρικα και την Άσκοβα , ονομαστά μεγαλοχώρια Σανταίων προσφύγων στον Καύκασο .

Η Άσκοβα εν άσκεμον , η Κούρικα κουρίνι

Να λελέυω την Τάκοβαν χρυσόν και φουλιρίνι

Πόση νοσταλγία , πόση συγκίνηση , αν και μετά από τόσα χρόνια ούτε ο θείος ο Λάμπος υπήρχε , αλλά ούτε και τα παιδιά του τα οποία ήδη είχαν έρθει στην Ελλάδα .

Για τα χωριά εκείνα των Σανταίων του Καυκάσου η περίοδος της ακμής τους τελείωσε απότομα όταν το 1990 , άρχισε για την κοιτίδα αυτή του Ελληνισμού ο μαρασμός και η ερήμωση που κάποιοι εντελώς άστοχα την ονόμασαν παλιννόστηση

Έτσι μαζί με τη χαρά μας  για την ανεύρεση της άκρης του χαμένου νήματος , υπήρχε η πικρία ότι το νήμα αυτό είχε πια κοπεί και δυστυχώς δεν οδηγούσε πουθενά. Άλλη μια ακόμη χαμένη πατρίδα λοιπόν !

 

Σην Τάκοβαν

Από την πόλη του Βατούμ ταξιδέψαμε περίπου 25 χιλ βόρεια και συναντήσαμε την παραλιακή πόλη της Γεωργίας Κομπουλέτι , στην οποία άλλοτε άκμαζε ισχυρή παροικία Ελλήνων κυρίως Σανταίων και Σουρμενέων.

Έξω από την πόλη , στρίψαμε δεξιά και ακολουθώντας την κοίτη του ορμητικού ποταμού Dehva, μετά από 7 χιλιόμετρα μαγευτικής διαδρομής φτάσαμε στο ονομαστό χωριό των Σανταίων του Καυκάσου,  την Τάκοβα . Χαμηλοί λόφοι και οργιαστική βλάστηση από όλα σχεδόν τα είδη της χλωρίδας του Πόντου.  Κλερθία , λιφόρια , ταφλάνια, κομάρια , ισμίλας και σιμσίρια παντού . Φυτείες τσαγιού και εσπειριδοειδών , αλλά και όλα σχεδόν τα είδη των φρούτων μη εξαιρουμένων ακόμη και αυτών των τροπικών . Η Τάκοβα απέχει μόλις οκτώ χιλιόμετρα από τη θάλασσα , και αμέσως μετά, και σε κοντινή απόσταση  ορθώνονται υψηλά βουνά που φτάνουν μέχρι και τα 1800 μέτρα . Όλα αυτά σε συνδυασμό με τα πολλά νερά της περιοχής συνθέτουν ένα ιδιότυπο μικρόκλιμα ,το οποίο εκτείνεται σε όλη την παραλιακή ζώνη της Γεωργίας και ομοιάζει πολύ με υποτροπικό (subtropic). Θερμό κλίμα και  αυξημένη υγρασία  ,  ευνοούν την κάθε είδους βλάστηση . Μέχρι και μπαμπού φύονται εκεί !Τάκοβα 1930, συλλογή τσαγιού.

Για το χωριό αυτό, την Τάκοβα δηλαδή ,  ήδη αναφέρθηκαν στα πονήματά τους για τη Σαντά , ο Μιλιτάδης Νυμφόπουλος και ο Στάθης Αθανασιάδης καθώς , είχαν υπηρετήσει εκεί ως δάσκαλοι στις αρχές του αιώνα,  πριν ακόμη από την καταστροφή.

Η Dagva που στα Γεωργιανά σημαίνει τόπος με πολλά ποντίκια ,  ήταν ένα χωριό αμιγώς Ελληνικό μέχρι και το 1990, οπότε η πλειονότητα των κατοίκων του μετανάστευσε στην Ελλάδα.  Σήμερα κατοικείται κυρίως από Γεωργιανούς , ενώ οι Έλληνες που μένουν εκεί είναι μόνο κάποιοι ηλικιωμένοι οι οποίοι σε πείσμα των καιρών δεν εννοούν να την εγκαταλείψουν.
Η ελληνική ιστορία του χωριού ξεκινάει όταν πόντιοι , στην πλειοψηφία τους από τη Σάντα , αλλά και αρκετοί από τα Σούρμενα , εγκαθίστανται στην περιοχή μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878.

Κατά τη γνώμη μου η Τάκοβα είναι από τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις Σανταίων και μόνο με  τη Νέα Σάντα του Κιλκίς μπορεί να συγκριθεί, η οποία θεωρείται , και είναι σαφώς ο μεγαλύτερος οικισμός Σανταίων. Η πρώτη οικογένεια που εγκαταστάθηκε στην Τάκοβα ήταν αυτήν τη Κοβιτάντων (παλαιό επίθετο Γαμπέρτς) ασό Κάθεν το χωρίον , το Τερζάντων της Σαντάς ενώ πρώτος πρόεδρος της κοινότητας ήταν ο Αμιράς από το Ισχανάντων.

Οι οικογένειες των Σανταίων της Τάκοβας είναι οι παρακάτω :

1. Αμοιρίδης (Αμοιράς) από την ενορία Ισχανάντων

2. Εφραιμίδης (Εφραιμάντ)

3. Μουρατίδης (Μουράτς)

4. Σιδηρόπουλος (Τιαμιρτσόγλης)

5. Κοβιτίδης (Κοβίτς- παλαιό επίθετο Καμπέρογλης) , από την ενορία Τερζάντων

6. Γωνιάδης (Τσολάχτς- Κεσιάντς), από την ενορία Ισχανάντων

7. Νεανίδης (Κιάντζογλης) , από το Ισχανάντων

8. Πιστοφίδης (Πιστόφς) από το Πιστοφάντων

9. Στυλίδης (Στουλαράς) από το Ισχανάντων

10. Τσατσανίδης (Τσατσάντς), από το Ισχανάντων

11. Ξανθόπουλος (Τσαχούρτς)

12. Παπαδόπουλος (Ποπαδάντ-παλαιό επίθετο Στεφανίδης)

14. Τσεβρενίδης (Τσεβρέντς) ;

15. Ασλανίδης . Η οικογένεια αυτή ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας

16. Σπυριδόπουλος (Χαμψάντ) , από το Ισχανάντων

17. Λαζαρίδης, από το Ισχανάντων

18. Παυλίδης (Παυλάς) , από το Ισχανάντων

19. Σαπλαχίδης (Σιαπλάχς), από το Τερζάντων

20. Μαυρόπουλος (Σιάχτς), από το Ζουρνατσάντων

21. Κουρτίδης (Κίρτογλης) , από το Ισχανάντων

22. Κασσιτερίδης (Χαλαϊτσής), από το Ισχανάντων

23. Κακοσιμίδης (Κακοσίμς)

24. Πετρίδης. Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από το Σόχουμ

25. Κουφατσίδης (Κουφατσής), από το Ισχανάντων

26. Σωτήροβ ; Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από το Σόχουμ

27. Κωνσταντινίδης (Κωσταντινάντ), από το Κοζλαράντων

28.  Σεϊτίδης (Σεϊτής), από το Κοζλαράντων

29. Συμεωνίδης (Παρμαξουζάντ)

30 Ιωσηφίδης (Γιοσηφάντ)

31. Κουτμηρίδης (Κουτμήρτς), από το Πιστοφάντων

32. Ανδρεάδης (Πατουλάντ) , από το Πιστοφάντων

33. Χιονίδης (Σιόνος), από το Ζουρνατσάντων

34. Πουμπουρίδης (Πουμπούρτς), από το Ζουρνατσάντων

35. Κυψελίδης (Κυψέλτς)

36. Καλαϊτσεβ. Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας

39. Σονάροβ (Σιοναράντ)

40. Σεϊρακίδης (Σεϊρακάντ); Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από το Σοχούμ

41. Χειμωνίδης

42. Μαγδαλιάνοβ (Μαγδαλιανίδης); (Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας

43. Δαμιανίδης, από την ενορία Ζουρνατσάντων. Η οικογένεια αυτή ήρθε από το Τσιχιντζβάρι

45. Τσαχουρίδης (Τσαχούρτς)

46. Καρύμπωβ; Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας

47. Κέσωβ (Κεσίδης). Αυτή η οικογένεια ήρθε από τη Σάντα της Τσάλκας

48. Κάλτσωβ (Καλτσίδης). Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας.

49. Αλέξωβ (Αλεξιάδης). Αυτή η οικογένεια ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας

50 . Σοφιανίδης

51. Γαβράς.

52. Αθανασιάδης, από το Πινατιάντων

53. Κουτσούρωβ. Αυτή η οικοιγένεια ήρθε αργότερα από τη Σάντα της Τσάλκας

54. Φουντουκίδης. Από το Ισχανάντων

55. Ιορδανίδης , από το Ζουρνατσάντων

56. Καρτερόπουλος , από το Ζουρνατσάντων

 

Οι οικογένειες των Σουρμενιτών είναι οι παρακάτω :

 

1. Καπασακαλίδης (Καπασακαλάντ)

2. Κιμιτσίδης (Κιμιτσάντ)

3. Σαλβαρίδης (Σιαρβαλάντ)

4. Συμβουλίδης (Σιουμούλτς)

5. Σαββουλίδης (Σαββουλάντ)

6. Σαββίδης

7. Φωκαϊδης

 

 

Άλλες οικογένειες από διάφορες περιοχές

 

1. Κυριακίδης , από το Σοχούμι (Καταγωγή από την Ορτού)

2. Ζελίδης , από το Σοχούμι (καταγωγή από την Ορτού)

3. Λαυρέντιεβ, από το Τσιχιντζβάρι

4. Τσαγκουρίδης ;

5. Τσανταλμπάς;

6. Τσιντανίδη ;

7. Γερασιμίδης ;

8. Λαβασάς, μάλλον Κρωμναίοι

 

Τόπος ευλογημένος η Τάκοβα θεωρούνταν από τους λαογράφους της Σαντάς ο ευτυχέστερος τόπος μετανάστευσης των Σανταίων αποίκων προς τη Ρωσία .

Τάκοβα 1928. Στο φόντο σπίτι με χαρτώματαΗ διάταξη και ο τύπος των σπιτιών της Τάκοβας , αλλά και η ρυμοτομία της , λόγω της τοπογραφίας της , που μοιάζει πάρα πολύ με αυτήν του παραλιακού Πόντου , σχετίζεται πολύ περισσότερο με αυτή των Σουρμένων ενώ δεν έχει καμία σχέση με αυτήν της Σαντάς. ¨Όταν λοιπόν μιλάμε για χωριά στην περιοχή αυτή , στην ουσία μιλάμε για μεγάλα αγροκτήματα και διάσπαρτα σπίτια σε μία τεράστια έκταση με φυτείες τσαγιού και εσπεριδοειδή. Εδώ δεν μπορείς να ξεχωρίσεις πότε τελειώνει το ένα χωριό και πότε αρχίζει το άλλο. Από πληροφορίες,   τα παλαιά σπίτια ήταν αποκλειστικά χτισμένα με ξύλο και χαρτώματα . Σήμερα  επίσης δεν είναι φτιαγμένα με βαριά υλικά και συνηθίζεται λόγω της αυξημένης υγρασίας οι εξωτερικοί τοίχοι να επενδύονται με λαμαρίνα

Στην ακμή της πάντως η Τάκοβα  είχε πολιτιστικό κέντρο , Δημαρχείο , στάδιο , υδροηλεκτρικό σταθμό και εργοστάσιο επεξεργασίας τσαγιού. Τώρα πια οι αξιόλογες αυτές υποδομές δυστυχώς κυριολεκτικά ρημάζουν ακολουθώντας την τύχη των μετασοβιετικών ανεξάρτητων Δημοκρατιών  . Τον οικισμό,  το διασχίζει ορμητικά τη Παναϊας το ποτάμ , το οποίο κυλά θορυβώδες μπροστά ακριβώς  από τον ιστορικό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου , ο οποίος πανηγυρίζει στις 28 Αυγούστου . Τοπωνύμια , ελληνικά Σαντέτκα , τ’ Αλή Πασιά το νερόν , το Στάμαν , το βαθύν τ' ορμίν , τα Σπεντάμια , τη Τσαναχτσιδίων, το οξέας το Ρακάν ………Η φιλαρμονική της Dagva το 1930

Στην Τάκοβα φιλοξενηθήκαμε στο σπίτι του Γιώργου του Κοβιτίδη , όπου μας υποδέχτηκαν εγκάρδια ο Γέργον ο Γαβταράς (Πιπερίδης) με τη σύζυγό του την Ωραία  . Οι παραπάνω ηλικιωμένοι θείοι του Γιώργου μένουν εκεί μόνο και μόνο για να μη ρημάξει το σπίτι .

Παντού διάχυτη η ίδια εκείνη μυρωδιά της πατρίδας , η ίδια υγρασία του παραλιακού Πόντου , το βρεγμένο ξύλο , τα λεφτοκάρια και τα λαπαζόφυλλα, το ποτάμ! Το απογευματάκι κάτω από τα βαθύσκια δέντρα της αυλής στρώθηκε φιλόξενο το τραπέζι , και εκουμουλιάγαν οι ρωμαίοι απ’ ολόερα . ¨Ηχησε η λύρα και τα ρακία απελευθέρωσαν τα αισθήματα . Ο Γιάγκον ο Στουλαράς , , ο Γιωργούλης τη Μάκονος  , ο Γαβταράς ο ταξίστον, με τους ξεχασμένους συγγενείς στην Τσερκόβια της Βέροιας , ο Μιάχκης ο Κασσιτερίδης,  ο Κώτσιον ο Στουλαράς  ασά Παλατίτσια , όλοι μαζί μια οικογένεια και ας μας χώρισαν 80 χρόνια  ………….

Το 2006 πήγα σα Σαντέτκα  χωρία τη Πατουμί, Τάκοβα , Άσκοβα , Κούρικα . Μαζί μου στην επιστροφή έφερα και ένα λεμόνι , επήγα σο ταφίν τη γιάγιασ’ ιμ τη Κουρτογλάβας τη Μαρίας, τ’ Ακριβεσίνας ,  εφέκατο σο ταφίν ατς και ατότε άμον έρθε με τα χώματα ελατάρτσανε !