Εδώ ακούτε ποντιακή μουσική


Joomla Slide Menu by DART Creations
Facebook Share
Share on facebook

akrivopoulosano1Ότι και να πούμε για τον Αλέκο τον Ακριβόπουλο , τον Τσάτσο ή Πατακιούτα όπως ήταν τα παρατσούκλια του,  είναι λίγα. Αυτό που έχω να πω εγώ ως άτομο είναι ότι του χρωστάω πολλά ως μουσικός , γιατί σε αυτόν γνώρισα ένα αυθεντικό Σανταίο λυράρη , γνήσιο εκφραστή της ποντιακής  παράδοσης και από αυτόν έμαθα πολλά.

Πέρα από αυτό όμως όταν μιλάμε για τον Αλέκο τον Ακριβόπουλο θα πρέπει να αναφερόμαστε σε αυτόν με το σεβασμό που αξίζει σε ένα αξεπέραστο καλλιτέχνη και δεινό μουσικό εκτελεστή, που δυστυχώς στις μέρες μας δεν έχει τύχει ακόμη της αποδοχής που του πρέπει από τους πόντιους του ευρύτερου χώρου .

Αλλά πως θα μπορούσε να τύχει αποδοχής ο μπάρμπα Αλέκος σε μια εποχή όπου έχει χαθεί κάθε μέτρο και κάθε αξία, έχει χαθεί η αισθητική , η φιλοτιμία , ο σεβασμός και ο αυτοσεβασμός.

Και για να μη μιλούμε γενικά , αλλά επικεντρώνοντας στα ποντιακά πράγματα , οι μεγάλοι αυτοί καλλιτέχνες όπως ο Τσάτσος , αλλά και οι άλλοι  πρωτομάστορες της ποντιακής μουσικής , ο πατριάρχης της λύρας Γώγος Πετρίδης, ο Γιωργούλης ο Κουγιουμτσίδης και άλλοι πάρα πολλοί , έχουν μπει στο χρονοντούλαπο της ποντιακής αδιαφορίας . Έχουν γίνει θύματα της ΄΄ποντιακής΄΄  ακαλαισθησίας , των ΄΄ποντιακών΄΄  παρακμιακών τηλεοπτικών εκπομπών, του   διχασμένου και διαπλεκόμενου οργανωμένου ΄΄ποντιακού΄΄ χώρου.

Μολονότι εμείς οι πόντιοι περηφανευόμαστε ότι δήθεν η μουσική μας παράδοση δεν έχει χαθεί , ότι στην Ελλάδα λειτουργούν δήθεν αμέτρητοι ποντιακοί σύλλογοι και ότι το εθνικό μας όργανο , η λύρα, δε θα σβήσει ποτέ, εμείς είμαστε αυτοί που καθημερινά , μέσα από την ημιμάθεια και τον εγωισμό μας   , βιάζουμε και ξευτιλίζουμε την πολιτιστική μας ταυτότητα.

Έτσι φτάσαμε στο τραγικό σημείο των λυράρηδων με τα στρας που εκτός από το γεγονός ότι δε γνωρίζουν τη γλώσσα μας , δεν προσπαθούν ούτε και τους ενδιαφέρει  να την μάθουν κακοποιώντας τόσο αυτή όσο και την κιβωτό του δισχιλιόχορονου  πολιτισμού μας , τη λύρα !

Πολλά μπορούμε να πούμε , αλλά αυτά θα τα αφήσουμε για άλλη φορά , γιατί το θέμα αυτό πονάει πραγματικά.

Ο Αλέκος αρχισε τη λύρα σε ηλικία μόλις 7 ετών και στα οκτώμισι έπαιξε στον πρώτο του γάμο.

Εκτός από ονομαστός λυράρης , έπαιζε εξίσου καλά αγγείο και ήταν επίσης  καταπληκτικός χορευτής. Αεικίνητος , περιδιάβαινε τα χωριά της Βόρειας Ελλάδας , όπου άφηνε άφωνους τους ακροατές του ως άφταστος λυράρης και διασκεδαστής της παραδοσιακής σχολής , καθώς συνήθιζε στο αποκορύφωμα του γλεντιού να παίζει και να χορεύει , τις περισσότερες φορές φέρνοντας τη λύρα πίσω από την πλάτη του , ση ράσιαν’ ατ οπίς.

Γεννήθηκε στα Παλατίτσια το 1927 και οι γονείς του ήταν ο άφθαστος στο αγγείο Λάζαρος Ακριβόπουλος (Σανταίος από το Τσορμίκ του Καρς , με καταγωγή από την ενορία Ζουρνατσάντων) και η μητέρα του Ελένη το γένος Πεϊμανίδου με καταγωγή από την Ποπάρζα της Ματσούκας που εγκαταστάθηκε στον Τετράλοφο Κοζάνης.

Το ιδίωμα του  ως λυράρης , όπως ο ίδιος το προσδιόριζε , ήταν κυρίως ο τρόπος των Σανταίων του Καυκάσου , γιατί όπως ο ίδιος έλεγε οι Σανταίοι που δεν έφυγαν προς τον Καύκασο έπαιζαν κάπως σκληρά (σιάρτια) και μονότονα, μάλιστα έφερνε ως παράδειγμα τους συγγενείς του Ακριβοπουλαίους της Ραχιάς Βεροίας (Τσακλέας κλπ).

Περαιτέρω ισχυρίζονταν ότι το παίξιμο της λύρας στον Καύκασο εμπλουτίστηκε και με άλλα ακούσματα και δεξιοτεχνίες και έγινε πιο γλυκό όπως έλεγε. Δε θα συμφωνήσουμε απαραίτητα με την άποψή του , αυτό που έχουμε όμως να πούμε είναι ότι έπαιζε το ίδιο δεξιοτεχνικά τόσο του σκοπούς της Σάντας και της ευρύτερης περιοχής , όσο και τα Καρσλίδικα αλλά και τα Κερασουντεϊκα ομάλ (εμπροπίς). Το παίξιμο του χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα ΄΄καθαρό΄΄ , νευρικό και πολλές φορές   λίγο γρήγορο. Ευτυχώς στη διάθεσή μας βρίσκονται αρκετές ηχογραφήσεις , δείγμα των οποίων θα αναρτηθεί πολύ σύντομα στην ιστοσελίδα μας , για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι!

Συνεχίζοντας για το παίξιμο του μπάρμπα Αλέκου , θα πρέπει να πούμε ότι είχε διαμορφώσει ένα πολύ προσωπικό ύφος , με ΄΄κλαδιά΄΄ που τα περισσότερα ήταν δικής του έμπνευσης . ΄΄Κοιμόμουνα και μέσα στο μυαλό μου στριφογυρνούσε η λύρα , έλεγε συχνά ,…..τιριρίμ……τιριρίμ……., σηκωνόμουνα τη νύχτα , έπιανα τη λύρα και πραγματοποιούσα τη φαντασία μου !΄΄.

Η αγάπη του και το πάθος του για τη λύρα ήταν παροιμιώδης. Στα μεταπολεμικά χρόνια της φτώχιας , νεαρός φαντάρος γυρνούσε τα χωριά   με τη λύρα κάτω από τη χλαίνη του ! Η λύρα είχε γίνει ένα μ’ αυτόν,  ένα με το κορμί του , ένα με την ψυχή του !

Σταθμός στην καλλιτεχνική του πορεία ήταν όταν περίπου στα 1957 κατεβαίνει στη Θεσσαλονίκη , όπου λαμβάνει μέρος στις περίφημες ραδιοφωνικές εκπομπές της Ευξείνου Λέσχη Θεσσαλονίκης, μαζί με τον αείμνηστο πατριάρχη της λύρας Γώγο Πετρίδη. Πότε ο Γώγος , πότε ο Αλέκος, μια εκπομπή ο ένας μια εκπομπή ο άλλος  . Και δεν το λέμε αυτό για να συγκρίνουμε τον Αλέκο με το Γώγο , ούτε για να υπερτιμήσουμε την αξία του . Την αξία του αυτή την αναγνώριζε ακόμη και ο ίδιος ο Γώγος.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι από τους πρώτους που διέγνωσαν το μεγάλο ταλέντο του Αλέκου ήταν ο μεγάλος πόντιος ο  Στοφόρος ο Κουνακαλέτες , όταν ακόμη μικρό τον άκουσε να συνοδεύει τον πατέρα του Λάζαρο Ακριβόπουλο  σ’ ένα γάμο στο Τορταλί (Τετράλοφος Κοζάνης) . Τότε είπε με την χαρακτηριστική του προφορά ΄΄νέπρε Λάζαρε , αούτο το μωρόν άψιμον εν ΄΄!

Από τους μεγαλύτερους σταθμούς στην καλλιτεχνική πορεία του Αλέκου του Ακριβόπουλου είναι όταν το  1960 κατεβαίνει στην Αθήνα και γίνεται μέλος του φημισμένου  χορευτικού ομίλου της Δώρα Στράτου, ως μουσικός τόσο στη λύρα και το αγγείο αλλά και την γκάιντα.

Με τον παραπάνω όμιλο περιδιαβαίνει σχεδόν όλη την Ευρώπη αλλά και πολλές άλλες χώρες, όπου παίρνει μέρος σε μεγάλες χορευτικές παραστάσεις λαϊκών χορών.

Το 1963 παίρνει μέρος στην ονομαστή ταινία του Νίκου Κούνδουρου ΄΄Το σημάδι της Αφροδίτης- Μικρές Αφροδίτες΄΄ όπου υποδύεται έναν διονυσιακό τύπο βοσκού ντυμένου με προβιές , ο οποίος  παίζει γκάιντα . Όσοι είδαν την ταινία, θα τους έμεινε αξέχαστος ο γνήσιος αυτός διονυσιακός τύπος , ο οποίος χορεύει μαινόμενος   παίζοντας τον αρχαίο άσκαυλο. Η ταινία αυτή βραβεύτηκε με το πρώτο βραβείο στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και με την αργυρή άρκτο στο φεστιβάλ Βερολίνου. Η μουσική ήταν του Γιάννη Μαρκόπουλου.Μικρές Αφροδίτες 1963

Η σχέση αυτή του Αλέκου με την έντεχνη δημιουργία στη μουσική συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας καθώς το 1988 έλαβε μέρος ως λυράρης στη μουσική που γράφτηκε για την Ηλέκτρα του Ευριπίδη , παράσταση που σκηνοθέτησε ο Κώστας Τσιάνος για το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Λάρισας.

Περίπου στα 1965 ο Αλέκος μεταναστεύει με την οικογένειά του στη Μελβούρνη της Αυστραλίας όπου εγκαθίσταται μόνιμα και δουλεύει σαν εργάτης σε φάμπρικες. Δυστυχώς κατά τον άδοξο αυτό τρόπο διακόπτεται και η καλλιτεχνική του σταδιοδρομία στην Ελλάδα , ενώ ως λυράρης περιορίζεται πια στις εκδηλώσεις τις ομογένειας της Μελβούρνης . Μετά από πολλά χρόνια και αφού έχει συνταξιοδοτηθεί,  επιστρέφει στην Ελλάδα το 1985 και εγκαθίσταται στην Αθήνα. Με την Αυστραλία οι δεσμοί του θα παραμείνουν μέχρι και το θάνατό του καθώς εκεί διαμένουν με τις οικογένειές τους τα παιδιά του  Γιώργος και  Ελένη. Την εποχή αυτή βρίσκεται σε ένα συνεχές πήγαινε έλα μεταξύ Ελλάδας και Αυστραλίας . Τα χρόνια της δόξας όμως γι’ αυτόν έχουν παρέλθει οριστικά.

Την καθοριστική για την ποντιακή μουσική ,  δεκαετία 1970-1980 ο Αλέκος βρίσκεται στην Αυστραλία και για το λόγο αυτό λησμονιέται . Η θύμησή του παραμένει μόνο στις μεγάλες ηλικίες των συνδιασκεδαστών του στα χωριά όπου περιδιάβαινε . Ο Αλέκον ασά Παλατίτσια παραμένει ως θρύλος ακόμη στα χωριά της Πιερίας , του Κιλκίς , των Σερρών,  της Κοζάνης  και φυσικά της Βέροιας.

Τα ήθη έχουν αλλάξει , η ποντιακή μουσική μόνο κατ’ όνομαν είναι πια ποντιακή , και τα γέρικα άλογα όταν γεράσουν τα σκοτώνουν!

Τελικά παρά τον διακαή του πόθο να πεθάνει και να θαφτεί στον τόπο του τα Παλατίτσια , ο Μπαρμπά Αλέκος πεθαίνει το 2004 στην Αυστραλία και θάβεται εκεί , μακριά από τον τόπο που τον γέννησε !

 

Σε κάθε περίπτωση όμως το όνομά του περιβάλλεται με τιμή καθώς θεωρείται από τους μεγαλύτερους λυράρηδες της δεύτερης γενιάς . Ο πολύς Στάθης Ευσταθιάδης στο αξεπέρστο έργο του τα ΄΄Τραγούδια του Ποντιακού Λαού΄΄ τον περιλαμβάνει στην πρώτη δεκάδα των μεγάλων λυράρηδων  που γεννήθηκαν μεταξύ 1910-1930.

Λίγο πριν από το θάνατό του δίνει συνέντευξη για το ABC TV (η συνέντευξη είναι στα αγγλικά)

 

At the age of 76, Alex Akrivopoulos remains an outrageous performer. Here he is in the garden shed of his home in Melbourne, playing the Lyra upside down and behind his back...

The slight gap... then crunch in the sound is when he switches from front to back position.

Lucky Ocean's superb series of The Planet for ABC TV has some serious Greek entries, and the best is saved for last. Unluckily, they run out of time and Alex gets the credits rolled all over him. However the interview below retains the humour and intensity of this vaudeville rascal.

Melbourne is an OK place, 300,000 Greeks can't be wrong.

 

"Yes, I sleep with it. I have it next to me and I cover it so it doesn't get cold. Ha! What else can I say?"

 

AA
My name is Alex Akrivopoulos. I come from Veria (in Greece) from Macedonia. My village is called Palatitsia. That's where I was born in 1927. In 1940, I started playing the different instruments, the Lyra in particular, at 7 years old. At 8 1/2 I played at my first wedding.

LO
What is the name of the instrument that you are holding?

AA
This is called the Gaida. The Gaida is not Pontian. It is Macedonian. But I still play it. These here are the two legs of the goat. This one is where I blow through and the other one holds the ass. This on here is its neck. In here goes the flute.

LO
Is it difficult to play?

AA
A! These are all difficult. Everything is difficult. He is not easy to grasp.

LO
Where did you first play the Gaida?

AA
At the village, where else should I play? (starts to play) Ah ...this is why I can not play this. He is damaged. This is what I am trying to fix. He looses wind

LO
Is this instrument often played in Greece?

AA
Of course it is played. Even now it is played often.

LO
What other instrument do you play?

AA
This one here. Now, this one is Pontian. This is also a Gaida but it is different. The other one is one flute with 8 holes. This one is two flutes with 5 on each side, 10 holes. But they are double. You use all the fingers. This has a different sound. (plays) He is also damaged. This is what I am trying to fix. I can't play it, that's what I am fixing.

LO
What is this called?

AA
This is Lyra. The whole thing. This here is its ass, the 2 sides. It is one piece but can be stuck together. This here are pieces stuck together.

LO
Did you make it?

AA
Yes, of course I make this. This here is where I place the microphone and connect it to a stereo system. The 'donkey' is what the chords sit on. Um!"

LO
Do you play the Lyra often?

AA
E?

LO
Do you play the Lyra often?

AA
If I play?

LO
Do you play the Lyra often?

AA
Often?
Yes! I always play. I never leave it!

LO
How important is music in you life?

AA
How important is it? If it were not important I would not be playing it! I do not only play this, I play 3 instruments. Three instruments! E! I don't know about music. I don't recognize notes. I am practical. I play practical from memory

LO
Do you love music?

AA
I love it a lot. If I didn't love it, I would not play it.

LO
Do you sleep with the instrument?

AA
Yes, I sleep with it. I have it next to me and I cover it so it doesn't get cold. Ha! What else can I say?


Anyone in the Pontian community of Melbourne would surely have heard about
Aleko Akrivopoulo. I've seen him play his lyra behind his back and it was
freaky to say the least. A real Pontian and someone with a definite passion
for the music .

 

Here's a report that was done on the man on ABC TV a while ago.
Sadly he has passed away !

 

Ο μπάρμπα Αλέκος μας άφησε , αλλά ευτυχώς πρόφτασε να μας πλουτίσει με το παίξιμο και το τραγούδι του.

 

Θα μείνει πάντα στις καρδιές μας !

 

Εμέν Αλέκο λέγνε   με και ασά     Παλατίτσια

Χωρίς εμέν κ’  είντανε νυφάδες και  κορίτσια

 

Αλέκον παιζ και τραβωδεί κι ο κόσμον αφουκράται

ση κεμετζές το παίξιμον κανέναν κι φοάται

O Αλέκος Ακριβόπουλος,  λυράρης σε γάμο στη Βεργίνα κατά τη δεκαετία του '50 (αρχείο Χρήστου Αηδονίδη ΄΄παλιές φωτό Βεργίνας΄΄)