Εδώ ακούτε ποντιακή μουσική


Joomla Slide Menu by DART Creations
Facebook Share
Share on facebook

gogo_1Ποια είναι η κατάσταση της ποντιακής μουσικής σήμερα; Είμαστε ευχαριστημένοι με την πορεία της ; Άραγε ακούμε στις μέρες μας καλή ποντιακή μουσική;

Με την ευκαιρία ενός διαδικτυακού δημοψηφίσματος με τα παραπάνω ερωτήματα , το περιοδικό ΑΜΑΣΤΡΙΣ, οργάνωσε στις 20/12/2010 εκδήλωση διαλόγου με θέμα την Ποντιακή μουσική στο χώρο της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.Η συζήτηση ήταν ανοιχτή , μα την αφορμή της συζήτησης έδωσαν οι ερωτήσεις του διευθυντή και εκδότη του περιοδικού Δημήτρη Πιπερίδη στους Χρήστο Αντωνιάδη-στιχουργό, Κώστα Τσαχουρίδη-εθνομουσικολόγο και Αλέξανδρο Παρχαρίδη-τραγουδιστή.

Πολλά ειπώθηκαν από τα οποία με άλλα συμφωνούμε και με άλλα όχι. Ωστόσο η πρωτοβουλία ήταν σημαντική με την έννοια ότι πρέπει και εμείς οι Πόντιοι να δημιουργήσουμε κάποτε βήματα επικοινωνίας και διαλόγου για τα μεγάλα και σοβαρά ζητήματα του χώρου μας. Συγχαρητήρια λοιπόν στο περιοδικό !

Στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε ακροθιγώς στο πρωταρχικό ερώτημα που έθεσε η εκδήλωση αποφεύγοντας συνειδητά επιστημονικές αναλύσεις και αναφορές , οι οποίες εξάλλου είναι δουλειά των ειδικών .

Θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε το θέμα περισσότερο εμπειρικά , με τον κοινό νου και τη μέση λογική.

Ποιο ήταν λοιπόν το πρώτο ερώτημα ;

Είστε ικανοποιημένοι με την κατάσταση της ποντιακής μουσικής σήμερα;

Στο παραπάνω ερώτημα αν θυμάμαι καλά το 53% των ερωτηθέντων στη δημοσκόπηση του περιοδικού απάντησαν ΟΧΙ το 41% ΝΑΙ και το 6% ΔΕΝ ΞΕΡΩ, ΔΕΝ ΑΠΑΝΤΩ.Κατά τα παραπάνω στο ποντιακό κοινό έχουν διαμορφωθεί δύο ισοδύναμες τάσεις , τάσεις που περίπου ισοδύναμα εκδηλώθηκαν και στη συζήτηση που επακολούθησε στο χώρο της Ευξείνου Λέσχης.

Η πρώτη τάση εκφράζεται από αυτούς που θεωρούν την κατάσταση της ποντιακής μουσικής σήμερα, άσχημη. Την τάση αυτή, όσοι διαφωνούν με αυτήν ,  την ονομάζουν  ΄΄παραδοσιακή΄΄ , ΄΄σκληροπυρηνική΄΄, ΄΄στατική΄΄ και ούτω καθεξής.   Κατά τη γνώμη μου πάντως,  αποτέλεσε έκπληξη το πλειοψηφικό ποσοστό της τάσης αυτής , καθώς στην καθημερινότητα δεν εμφανίζεται ως πλειοψηφικό ρεύμα. Το αντίθετο, στη δισκογραφία , στις ΄΄ποντιακές΄΄ εκπομπές , στα κέντρα διασκέδασης αλλά και στις εκδηλώσεις των συλλόγων η τάση αυτή εμφανίζεται περίπου , σε άτακτη υποχώρηση !

Το δεύτερο ρεύμα είναι αυτών που αυτοπροσδιορίζονται ως  ΄΄νεωτεριστές΄΄ και ΄΄οπαδοί της δημιουργικής εξέλιξης΄΄. Η τάση αυτή μολονότι στην μέτρηση του περιοδικού εμφανίστηκε ελαφρώς μειωμένη από την πρώτη, ωστόσο στη συζήτηση κέρδισε απ’ ό,τι φάνηκε την απόλυτη πλειοψηφία του πάνελ των τριών προαναφερομένων προσωπικοτήτων της ποντιακής μουσικής, που συμμετείχαν στη συζήτηση. Όλοι τους εμφανίστηκαν απολύτως ικανοποιημένοι και αρκετά αισιόδοξοι.   Η τάση αυτή, ΄΄της δημιουργικής εξέλιξης΄΄ εμφανίζει απόλυτη παντοκρατορία τόσο στις σύγχρονες ποντιακές μουσικές  παραγωγές , όσο και στη σύγχρονη ποντιακή διασκέδαση.

Αναλύοντας τα παραπάνω, και παρά την πρώτη έκπληξη από το αποτέλεσμα , η μέτρηση του περιοδικού που εμφανίζει τους σκεπτικιστές σχετικά με την ποιότητα της σημερινής ποντιακής μουσικής ως πλειοψηφία,  μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως συσπείρωση της μειοψηφίας μπροστά στην παντοδυναμία της πλειοψηφίας και ως τίποτε άλλο.Αυτοί που διαφωνούν με τη σημερινή κατάσταση , αγωνιούν , μελαγχολούν,  ψάχνονται , και προσπαθούν με κάθε τρόπο να εκφράσουν την ΄΄γκρίνια΄΄ τους , όπως λένε οι ΄΄αντίπαλοί ΄΄ τους.

Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να εξετάσουμε το ζήτημα, το δυνατόν,   αντικειμενικά.

Καταρχήν μιλάμε για ποντιακή μουσική, δε μιλάμε γενικά για τη μουσική  . Συνεπώς  η μουσική στην οποία αναφερόμαστε θα πρέπει να έχει άμεση αναφορά στους Πόντιους και σε όσους αισθάνονται Πόντιοι . Περαιτέρω η μουσική για την οποία μιλάμε είναι δημώδης και δημιουργήθηκε στο πέρασμα των αιώνων από το λαό . Όταν λοιπόν λέμε ποντιακή μουσική παράδοση στην ουσία εννοούμε τη δημοτική μουσική που μας παραδόθηκε από τους προγόνους μας. ¨Έτσι λοιπόν δεν ευσταθεί αυτό που λέχθηκε από τους ομιλητές και κατά κόρον ακούγεται στους ποντιακούς κύκλους , ότι δήθεν μετά από 50 χρόνια και το ΄΄η μάνα έν κρύον νερόν ΄΄ θα είναι παράδοση !

Αυτό και εσφαλμένο είναι και υπερβολικό. Και πεντακόσια χρόνια να περάσουν τα τραγούδια αυτά ποτέ δε θα γίνουν παραδοσιακά επειδή για τον απλούστατο λόγο δεν είναι δημοτικά. Το παραπάνω τραγούδι, όπως και εκατοντάδες άλλα παρόμοια ΄΄νέο-ποντιακά΄΄ τραγούδια είναι επώνυμες δημιουργίες και για το λόγο αυτό ουδεμία σχέση μπορούν να έχουν με την παραδοσιακή ποντιακή μουσική. Γιατί η μουσική αυτή  γεννήθηκε και εξελίχθηκε μέσα από εντελώς διαφορετικές διεργασίες, πέρασε μέσα από το φίλτρο της ανώνυμης λαϊκής φαντασίας και ωρίμασε μέσα στις ψυχές και τα αισθήματα μυριάδων ανώνυμων ποντίων.

Η παράδοση λοιπόν δεν μπορεί ποτέ να είναι επώνυμη, αυτά τουλάχιστον λέει η επιστήμη .

Μα θα μου πείτε , όταν λέμε δημιουργική εξέλιξη δεν εννοούμε να φτιάξουμε νέα παραδοσιακά τραγούδια,  κάτι τέτοιο είναι εντελώς οξύμωρο. Αυτό που θέλουμε να κάνουμε είναι να γεννήσουμε νέες ποντιακές μουσικές δημιουργίες! Γιατί η μουσική είναι ενιαία…….εξελίσσεται ……και ποτέ δεν παραμένει στάσιμη …..… Σύμφωνοι , το αντίθετο εξάλλου θα εναντιώνονταν στους νόμους της φύσης.

Θα πρέπει όμως αυτές μας οι δημιουργίες να είναι ποντιακές , γιατί όπως είπαμε και στην αρχή , για ποντιακή μουσική μιλάμε και όχι γενικά για τη μουσική. Και εδώ ερχόμαστε στα δύσκολα . Για να γεννήσεις νέα ποντιακή μουσική ΄΄νέο-ποντιακή΄΄ όπως την ονομάζουν,  θα πρέπει να είσαι καταρχήν πόντιος! Και για να μην παρεξηγηθώ δε το θέτω υπό το πρίσμα της φυλετικής καταγωγής μόνο.

Θα πρέπει να αισθάνεσαι πόντιος , να σκέφτεσαι και να μιλάς ως πόντιος. Δε μπορείς να μιλάς , να νιώθεις και να σκέφτεσαι νεοελληνικά και να γράφεις στα ποντιακά . Δε μπορείς κάθε μέρα να κατακλύζεσαι από μουσικές κάθε είδους , βαλκανικές , ποπ, ροκ, γυφτομπαρόκ , και να γεννάς ποντιακή μουσική ! Είναι αδύνατο,  αντίκειται στη λογική. Επομένως αυτό που θα κάνεις δε θα είναι ποντιακό , θα καμώνεται το ποντιακό, θα είναι ένα είδος νόθο, ερμαφρόδιτο !

Σήμερα αυτό ακριβώς συμβαίνει.

Και ο ερμαφροδιτισμός αυτός,  δεν περιορίζεται μόνο στις λεγόμενες νεο-ποντιακές δημιουργίες αλλά έχει εισχωρήσει και ως ένας νέο-ποντιακός τρόπος εκτελέσεως ακόμη και των παραδοσιακών μελωδιών μας.

Τί βλέπουμε λοιπόν στα λεγόμενα ΄΄νέο-ποντιακά τραγούδια΄΄ και στο ΄΄νέο-ποντιακό΄΄ τρόπο εκτελέσεως των παραδοσιακών μας μελωδιών ; Με πολύ λίγα λόγια .

 

  1. Αλλοίωση της ποντιακής ορχήστρας.

Η ποντιακή ορχήστρα , η λύρα δηλαδή, προκειμένου να ανταπεξέλθει στις ΄΄ανάγκες΄΄ του νεοελληνικού τρόπου διασκέδασης και όχι του ποντιακού , ΄΄αναγκάσθηκε΄΄ να βάλει δίπλα της όργανα της λαϊκής ορχήστρας της δεκαετίας του ΄70 και εντεύθεν. Αρμόνια , κιθάρες , ντράμς. Τα ανωτέρω όργανα συνοδείας αναγκαστικά εξοστρακίζουν το φυσικό ισοκράτημα της ποντιακής λύρας με την πρόφαση ότι…….έτσι ακούγεται καλύτερα…..! Βλέπουμε λοιπόν τους σύγχρονους λυράρηδες να παίζουν μόνο στη μια χορδή , να αποφεύγουν τις διπλοχορδίες , γιατί σε διαφορετική περίπτωση το ηχητικό αποτέλεσμα θα ήταν ένα αλαλούμ. Θα συγκρούονταν δηλαδή το φυσικό ισοκράτημα της λύρας με τα ακομπανιαμέντα της κιθάρας και του αρμόνιου. Το παραπάνω αποτελεί κραυγαλέο παράδειγμα ΄΄εγκλιματισμού΄΄ της ποντιακή μουσικής στο περιβάλλον στο οποίο μεταφυτεύτηκε μετά την Ανταλλαγή.

  1. Υιοθέτηση τεχνικών άλλων μουσικών οργάνων.

Στην περίπτωση αυτή η λύρα υιοθετεί  τεχνικές άλλων νεοελληνικών οργάνων, παλαιότερα  κυρίως του μπουζουκιού και σήμερα περισσότερο του βιολιού. Βιμπράντα , γλειψίματα και λυγίσματα , πενιές και άλλα πολλά που καμία σχέση δεν έχουν με την ποντιακή αντίληψη στην μουσική εκτέλεση . Μακροσκελείς εισαγωγές που συνήθως καμία σχέση δεν έχουν με το μουσικό κομμάτι που ακολουθεί , προσπαθούν να εντυπωσιάσουν τον ακροατή που ούτως ή άλλως έχει εθιστεί τόσο σε αυτές σε σημείο που να τις θεωρεί σχεδόν απαραίτητες. Μάλιστα για τους περισσότερους οι εισαγωγές αυτές αποτελούν κριτήριο δεξιοτεχνίας του λυράρη. Φτάσαμε λοιπόν στο σημείο να λέμε ,….. κοίτα τι κάνει ο άνθρωπος …κάνει τη λύρα βιολί ….ή κάνει τη λύρα μπουζούκι!

Την τελευταία δεκαετία έχει αλλοιωθεί εντελώς και ο τρόπος που συνοδεύει η λύρα τον τραγουδιστή. Αντί να παίζει χαμηλά τη μελωδία που τραγουδάει ο τραγουδιστής , όπως παραδοσιακά γινόταν, ο σύγχρονος λυράρης , κάνει τα λεγόμενα γεμίσματα και τις κόντρες, μιμούμενος τα τσαλίμια συνοδείας των εμπορικών μπουζουκιών στα μαγαζιά της νύχτας. Αυτό ήταν περίπου αναπόφευκτο γιατί για πολλά χρόνια η ποντιακή λύρα και οι λυράρηδες συγχρωτίσθηκαν με τα όργανα αυτά στους χώρους των νυχτερινών μαγαζιών, όπου συνυπήρξαν. Και μια που μιλήσαμε για εισαγωγές , αξίζει να σημειωθεί το σύγχρονο φαινόμενο της ενορχήστρωσης στις ποντιακές ορχήστρες αλλά και στην ποντιακή δισκογραφία ! Καλούνται λοιπόν καλλιτέχνες ΄΄λαϊκοπόπ΄΄ μουσικής παιδείας να ενορχηστρώσουν τις ποντιακές ΄΄δουλειές΄΄, με αποτέλεσμα στα ποντιακά νυχτερινά κέντρα οι ποντιακές ορχήστρες να αντιγράφουν μουσικές εισαγωγές από τον Ιμπραήμ και τον Εμπράχ μέχρι ακόμη και τον  Ross Daly.  Ακούς για δέκα λεπτά μουσική εισαγωγή , και εκεί που έχεις πειστεί ότι στη σκηνή θα ανέβει ο Βασίλης Τερλέγκας ή ο Μάκης Χριστοδουλόπουλος , ανεβαίνει ο τάδε πόντιος τραγουδιστής! Τόσο καλά ….

  1. Κλοπή και αντιγραφή ξένων μουσικών μελωδιών.

Το παλαιό φαινόμενο της κλοπής μελωδιών σε όλο του το μεγαλείο. Τούρκικα , αράβικα ακόμη και ινδικά ……..μασκαρεμένα με ΄΄ποντιακό΄΄ στίχο. Το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται και υπό την εκδοχή της αντιγραφής του ύφους των μουσικών αυτών. Η για χρόνια συνεργασία ποντίων μουσικών με μουσικούς τσιγγάνικης καταγωγής κυρίως από την περιοχή της Γουμένισσας, οδήγησε σε ένα ποντιακό μουσικό εσπεράντο απείρου κάλους. Το φαινόμενο είναι εξόφθαλμο τα τελευταία χρόνια  στην τεχνοτροπία του δήθεν ΄΄ποντιακού΄΄   κλαρίνου , το οποίο δυστυχώς καμία σχέση δεν έχει με τις εκτελέσεις των Καρσλήδων,  Μίτκα και Γιωργούλη Παπαδόπουλου. Η τεχνική του νόθου αυτού ποντιακού κλαρίνου κινείται μεταξύ Βασίλη Σαλέα και Παύλου Πιπιλιάρη , με αποτέλεσμα το σουξέ των τελευταίων χρόνων,  δήθεν ΄΄Καρσλίδικο μαρς΄΄ να μοιάζει περισσότερο με τσιγγάνικη ρούμπα!

  1. Επιρροές από το σύγχρονο Πόντο.

Και ενώ άλλοι ψάχνουν την εξέλιξη στα παραπάνω , μερικοί έχουν ανακαλύψει την ΄΄παράδοση΄΄ και την υγιή της εξέλιξη στη μουσική των σύγχρονων ποντίων μουσουλμάνων που κατοικούν σήμερα στον ιστορικό Πόντο. Είναι άραγε έτσι , αυτή είναι η αυθεντική λύρα; Πιστεύω πως όχι. Ούτε τεχνικά, ούτε ρυθμικά ούτε ως μελωδίες , η μουσική των παραπάνω έχει καμία σχέση με την δημοτική παραδοσιακή μας μουσική.  Χειροπιαστή απόδειξη ότι από τη μουσική των παραπάνω απουσιάζουν εντελώς ρυθμοί που υπάρχουν σε μας αλλά και η τεχνική τους είναι εντελώς διαφορετική , με ελάχιστη χρήση της ΄΄τρίλιας΄΄ και εντελώς διαφορετική τεχνική του δοξαριού. Η μουσική τους προέρχεται από το ίδιο με μας δέντρο αλλά η σχέση που έχει με τη δική μας μοιάζει με τη  σχέση που έχει ο   Homo Sapiens με τον  Homo Neanderthalensis. Της σχολής αυτής είναι και άλλα περίεργα  παντρέματα που έχουν παρεισφρήσει στη μουσική μας , όπως λύρα σε συνδυασμό με γαβάλ , η λύρα με ζουρνά και αγγείον! 123

  1. Και επειδή μουσική είναι και ο λόγος .

Οι νέο-ποντιακή δημιουργία έχει και στιχουργούς , ακόμη και ποιητές ! Φυσικά δεν είναι κακό η ποντιακή στιχουργία όταν είναι καλή και προέρχεται από ανθρώπους με ταλέντο και καλή  γνώση της ποντιακής διαλέκτου (βλ. Κώστας Διαμαντίδης κ.α) . Δυστυχώς όμως συνήθως συμβαίνει το αντίθετο . Ο βασιλιάς είναι γυμνός και συνήθως τον ντύνουν με κουρέλια για να μην πω με σκουπίδια!

Το θέμα είναι μεγάλο , φυσικό δε και αναμενόμενο οι παραπάνω απόψεις να προκαλέσουν και αντιδράσεις . Θα ήταν όμως  χρήσιμο, για το διάλογο και μόνο , οι έχοντες αντίθετη γνώμη να μας πουν ως παράδειγμα έστω και μια πρωτότυπη ποντιακή δημιουργία !

Ποια…………ξέρετε καμία  ;

Σχεδόν μόνο ο Τσανάκαλης έγραψε πρωτότυπη μουσική, και πάλι όμως δεν μπορούμε να πούμε ότι και αυτός όσο μεγάλος και αν ήταν ΄΄πατούσε΄΄ στην παράδοση (βλ. Μαγκάλια , Ειρήνη κλπ) !

Λένε κάποιοι……μα να μείνουμε αιώνια στα ίδια ; Σην κορ που επήεν σον παρχάρ…..σον τσοπάνον με τα πρόγατα ……σην μοζίκαν και τα κουσκούρια ;

Σίγουρα οι εποχές άλλαξαν και οι κοινωνικές συνθήκες που παρήγαγαν πρωτότυπη ποντιακή δημιουργία δεν υπάρχουν πια ! Εξάλλου ο γράφων είναι πολύ απαισιόδοξος για το μέλλον της ποντιακής μουσικής , για τον πολύ απλό λόγο ότι σε πολύ λίγα χρόνια  το πρώτον η γλώσσα μας θα είναι μια νεκρή γλώσσα το δεύτερον γιατί δε θα υπάρχουν πια πόντιοι.

Κατά τη γνώμη μου μέσα σε αυτόν τον κοινωνικό ορυμαγδό και τον πολιτιστικό αφανισμό , όπου εν πολλοίς οι επιμέρους πολιτιστικές παραδόσεις θα συνθλιβούν μέσα στο χωνευτήρι της παγκοσμιοποίησης η απάντηση στο ερώτημα πώς θα ακούσουμε σύγχρονη καλή ποντιακή μουσική θα απαντηθεί μόνο μέσα από τη γνώση και τη μελέτη.

Από την καλή και σε βάθος  γνώση της μουσικής μας παράδοσης , από την καταγραφή της και την περιφρούρησή της. Από τη μίμηση του παραδοσιακού που σε κάποια στιγμή θα μπορέσει να γίνει βίωμα, και ίσως μετεξελιχθεί σε σύγχρονη δημιουργία. Δε λέμε να γυρίσουμε στα παρχάρια και τα δρουβάνια ………αλλά πρέπει να κρατήσουμε ως κόρη οφθαλμού κάποια θεμελιώδη χαρακτηριστικά της μουσικής μας , τα οποία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της . Θα πρέπει να προστατεύσουμε με αυτοθυσία το ύφος των μουσικών  οργάνων μας , καθώς και την ύπαρξη και αυθεντικότητα του ποντιακού μουσικού μας λόγου.

Πρώτο  ρόλο σε αυτή την προσπάθεια θα έπρεπε να έχει ο οργανωμένος ποντιακός χώρος που δυστυχώς και πάλι ίσταται πολύ χαμηλότερα των περιστάσεων.

Ο χώρος αυτός αντί να αναλώνεται σε προσωπικούς διαγκωνισμούς, δημιουργώντας φατρίες που πληγώνουν το κοινό ποντιακό αίσθημα  , θα έπρεπε να εξασφαλίσει τις δομές και τις υποδομές εκείνες , για να απαντήσει στην πρόκληση που δεν είναι άλλη από τη φυσική συνέχεια του ποντιακού ελληνισμού .

Μέχρι σήμερα δεν υπήρξε φορέας , πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο ποντιακό σωματείο που να προχωρήσει σε μία συστηματική καταγραφή της μουσικής μας παράδοσης .Δεν υπήρξε προσπάθεια για μια κλασσική προσέγγιση και καταγραφή της τεχνικής της ποντιακής λύρας και της εκμάθησής της σε σχολές που θα προάγουν όχι τη λύρα ως όργανο μόνο αλλά κυρίως την ποντιακή λύρα. Δεν έγινε καμία σοβαρή προσπάθεια για την ίδρυση σχολών εκμάθησης της ποντιακής διαλέκτου στα παιδιά μας .

Αφήσαμε τους ρόλους αυτούς να τους διαχειρίζονται περιφερειακά ΜΜΕ με μειωμένης αξίας εκπομπές  , οι οποίες περισσότερο διακωμωδούν και διασύρουν παρά διαφημίζουν την ποντιακή μουσική και του Πόντιους .

Μάθαμε όλα να τα κάνουμε πρόχειρα . Η μονοκαλλιέργεια και η μονοδιάστατη ανάπτυξη του ποντιακού χορού σε συνδυασμό με την ημιμάθεια και τη στενοκεφαλιά μας,   αφάνισε όλα τα υπόλοιπα.

Μόνο αν αλλάξει η προπεριγραφόμενη ζοφερή εικόνα και δημιουργηθούν υποδομές που  θα λειτουργήσουν ως ασφαλιστικές δικλίδες ,  τότε μόνο θα υπάρξουν οι προϋποθέσεις για την παραγωγή καλής νέας ποντιακής μουσικής , έντεχνης και επώνυμης. Αυτή η μουσική απαραίτητα θα πρέπει να φέρει τα δομικά στοιχεία της παραδοσιακής μας , απαντώντας ταυτόχρονα στις σύγχρονες ανάγκες των Νέο-Ποντίων.

Γιατί η παράδοση , δεν είναι νεκρή , όπως πιστεύουν μερικοί , δεν είναι στατική . Το ΄΄παραδίδω΄΄ είναι ρήμα ενεργητικό και μέσα του κρύβει κίνηση και δυναμική . Για να λειτουργήσει όμως θα πρέπει να υπάρχουν απαραίτητα δύο πρόσωπα,  αυτός που παραδίδει και αυτός που παραλαμβάνει. Στόχος μας λοιπόν θα πρέπει να είναι κυρίως ότι αυτός που παραλαμβάνει θα εξακολουθήσει να υπάρχει καταρχήν,  ως Πόντιος !

ΣΑΝΤΕΤΕΣ